عَامِلَةٞ نَّاصِبَةٞ
کار کرده و رنج کشیده‌اند (اما بی‌ثمر و خسته‌اند)؛
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بحث روایی
تفسیر آیه‌های ۳ و ۴ با هم
در کتاب «مجمع‌البیان» آمده است که ابوعبدالله (امام صادق) علیه‌السلام فرمود: «كُلُّ نَاصِبٍ وَ إِنْ تَعَبَّدَ وَ اجْتَهَدَ يَصِيرُ إِلَى هَذِهِ الْآيَةِ- « عٰامِلَهٌ نٰاصِبَهٌ تَصْليٰ نٰاراً حٰامِيَهً »» (هر ناصبی [دشمن اهل‌بیت]، هرچند اهل عبادت و کوشا در عمل باشد، سرانجامش به مصداق این آیه می‌انجامد: «تلاش کرده و خسته شده، به آتشی سوزان درمی‌آید»).
می‌گویم: صدوق نیز آن را در کتاب «ثواب‌الأعمال» به‌صورت مسند (با ذکر سلسلهٔ راویان) روایت کرده و عبارتش چنین است: «كُلُّ نَاصِبٍ وَ إِنْ تَعَبَّدَ وَ اجْتَهَدَ يَصِيرُ إِلَى هَذِهِ الْغَايَةِ « عٰامِلَهٌ نٰاصِبَهٌ تَصْليٰ نٰاراً حٰامِيَهً »» (هر ناصبی، هرچند اهل عبادت و کوشا در عمل باشد، سرانجامش به این فرجام می‌رسد: «تلاش کرده و خسته شده، به آتشی سوزان درمی‌آید»).
تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ غاشیه، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۲۰، صفحهٔ ۲۷۳ تا ۲۷۶ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/88/3/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « عٰامِلَهٌ نٰاصِبَهٌ »؛ «نَصَب» به معنای رنج و خستگی است، و « عٰامِلَهٌ » خبری بعد از خبر دیگر برای «وجوه» (چهره‌ها) است، و همچنین است تعبیرهای « نٰاصِبَهٌ »، « تَصْليٰ »، « تُسْقيٰ » و « لَيْسَ لَهُمْ ». به قرینهٔ تقابلِ آن با وصف اهل بهشت در آیه‌ای که در ادامه می‌آید و می‌فرماید: « لِسَعْيِهٰا رٰاضِيَهٌ »، مراد از تلاش و رنج آنان، عملشان در دنیا و رنج و خستگی‌شان در آخرت است؛ زیرا انسان هر تلاشی در دنیا انجام می‌دهد برای این است که به وسیلهٔ آن به سعادت برسد و به مقصود خویش دست یابد، اما عمل اینان تلاشی بیهوده و باطل است که هیچ سودی به حالشان ندارد؛ همان‌گونه که خدای متعال می‌فرماید: «وَ قَدِمْنٰا إِليٰ مٰا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنٰاهُ هَبٰاءً مَنْثُوراً» (و به سراغ هر کاری که انجام داده‌اند می‌رویم و آن را غباری پراکنده می‌سازیم؛ فرقان: ۲۳). بنابراین از عملشان چیزی جز رنج و خستگی نصیبشان نمی‌شود؛ به خلاف اهل بهشت که از تلاشی که در دنیا کرده‌اند راضی و خشنودند، چون تلاششان آنان را به بهشت و آسایش رسانده است.
و گفته شده است: مراد این است که آنان در آتش دوزخ کار می‌کنند و در همان‌جا به رنج می‌افتند؛ یعنی با انواع عذاب‌هایی که با آن شکنجه می‌شوند دست‌وپنجه نرم می‌کنند و از این رو خسته و رنجور می‌شوند.
و گفته شده است: مراد این است که آنان در دنیا با گناهان عمل می‌کنند و در روز قیامت در آتش به رنج و مشقت گرفتارند.