تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ تکویر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ »؛ «وحوش» جمع «وحش» است و آن جانوری است که با انسان انس نمی‌گیرد؛ مانند درندگان و غیر آن‌ها.

ظاهر آیه، از آن جهت که در سیاق آیات توصیف‌کنندهٔ روز قیامت قرار گرفته، این است که حیوانات وحشی نیز همانند انسان محشور می‌شوند، و این کلام خدای متعال نیز مؤید آن است: «وَ مٰا مِنْ دَابَّهٍ فِي الْأَرْضِ وَ لاٰ طٰائِرٍ يَطِيرُ بِجَنٰاحَيْهِ إِلاّٰ أُمَمٌ أَمْثٰالُكُمْ مٰا فَرَّطْنٰا فِي الْكِتٰابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِليٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ» (انعام: ۳۸: و هیچ جنبنده‌ای در زمین و هیچ پرنده‌ای که با دو بال خود پرواز می‌کند نیست مگر اینکه امت‌هایی همانند شمایند؛ ما در کتاب هیچ چیز را فروگذار نکرده‌ایم؛ سپس همگی به سوی پروردگارشان گرد آورده می‌شوند).

اما دربارهٔ شرح حال آن‌ها پس از محشور شدن و فرجامی که کارشان بدان می‌انجامد، در کلام خدای متعال و نیز در روایات مورد اعتماد مطلبی که از این موضوع پرده بردارد نیامده است؛ آری، چه بسا از این سخن خداوند در آیهٔ سورهٔ انعام:

« أُمَمٌ أَمْثٰالُكُمْ » (امت‌هایی همانند شما) و کلامش: « مٰا فَرَّطْنٰا فِي الْكِتٰابِ مِنْ شَيْءٍ » (ما در کتاب هیچ چیز را فروگذار نکرده‌ایم)، نکاتی اجمالی استفاده شود که وضعیت را تا حدی روشن می‌سازد و بر اهل نقد و تدبّر پوشیده نیست. و چه بسا گفته شده است: محشور شدنِ حیوانات وحشی از نشانه‌های رستاخیز (اشراط الساعه) است، نه از رخدادهایی که در خودِ روز قیامت واقع می‌شود؛ و مقصود از آن، بیرون آمدن حیوانات از جنگل‌ها و پناهگاه‌هایشان است.