تفسیر آیهٔ ۱۸ سورهٔ عبس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ »؛ با توجه به مقتضای مقام، معنایش این است: خداوند انسان را از چه چیز آفریده تا سزاوار باشد سرکشی کند و از ایمان و طاعت تکبر ورزد؟ و فاعلِ فعلِ:

« خَلَقَهُ » و افعال پس از آن، به دلیل آشکار بودنش حذف شده است؛ زیرا بر اساس فطرتْ معلوم است ــ و مشرکان نیز بدان معترف بودند ــ که آفریدگاری جز خدای متعال نیست.

این پرسش به انگیزهٔ تأکید بر همان شگفتیِ موجود در سخنِ « مٰا أَكْفَرَهُ » است ــ و شگفتی همواره در رخدادهایی است که علت روشنی برای آن‌ها پیدا نیست ــ؛ از این رو، ابتدا بیان شد که زیاده‌روی انسان در کفرورزی شگفت‌آور است، سپس پرسیده شد: آیا در آفرینش او آن‌گاه که خدا وی را آفرید چیزی هست که موجب این زیاده‌روی در کفر شود؟ و پاسخ داده شد که خیر، هرگز؛ و او هیچ دلیل و بهانه‌ای برای این کار ندارد، زیرا از آبی ناچیز و بی‌مقدار آفریده شده و نه اختیاری در آفرینش خویش دارد و نه در تدبیر امورش در زندگی و مرگ و برانگیخته‌شدنش. خلاصه آنکه این پرسش، مقدمه‌چینی برای پاسخی است که در آیهٔ « مِنْ نُطْفَهٍ خَلَقَهُ » آمده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۳ با هم

این آیات نفرینی بر انسان و ابراز شگفتی از زیاده‌روی او در کفر ورزیدن به ربوبیت پروردگارش است؛ و اشاره‌ای است به سرگذشت پیدایش و بقای او، چرا که انسان در آفرینش و تدبیر، مالک هیچ چیزی برای خود نیست؛ بلکه خدای پاک و منزه است که او را از نطفه‌ای ناچیز آفرید و سامان بخشید، سپس راه را برایش هموار کرد، آنگاه او را میراند و در گور نهاد، و سپس هر زمان که بخواهد او را برمی‌انگیزد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۴۲ با هم

این آیات—چنان‌که می‌بینید—با سیاقی یکدست، مانع از پیوستگی با آیات پیش از خود نیستند؛ هرچند برخی گفته‌اند به سبب دیگری نازل شده‌اند که بیان آن خواهد آمد. ادامه در متن کامل