تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ نازعات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

در هر حال، مناسب‌تر با سیاق این است که جملهٔ « يَوْمَ تَرْجُفُ » ظرفِ [زمان] برای جوابِ قسمی باشد که به دلیل نشان دادن بزرگی و نهایتِ شدتِ آن حذف شده است، و آن [جوابِ محذوف] «لَتُبْعَثُنَّ» (بی‌گمان برانگیخته خواهید شد) است. و گفته شده است « يَوْمَ » در معنای «قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ وَاجِفَةٌ يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ» (دل‌هایی در آن روز مضطرب‌اند، روزی که آن لرزاننده بلرزاند) منصوب است، که این وجه نیز خالی از دوری نیست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « يَوْمَ تَرْجُفُ الرّٰاجِفَهُ تَتْبَعُهَا الرّٰادِفَهُ » (روزی که آن لرزاننده سخت بلرزاند، و از پی آن، لرزانندهٔ دیگری درآید)؛ «راجفه» به بانگِ مرگبار و عظیمی (صیحهٔ بزرگی) تفسیر شده که در آن لرزش و اضطراب است، و «رادفه» به رخدادی که پس از آن می‌آید و پیرو آن است. بر این پایه، این دو آیه بر دو بار دمیده شدن در صور منطبق می‌شود که این سخن خدای متعال بر آن دو دلالت دارد: «وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ اللّٰهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْريٰ فَإِذٰا هُمْ قِيٰامٌ يَنْظُرُونَ» (زمر: ۶۸؛ و در صور دمیده می‌شود، پس هر که در آسمان‌ها و هر که در زمین است مدهوش می‌شود و می‌افتد، مگر آن کس که خدا بخواهد؛ سپس بار دیگر در آن دمیده می‌شود، پس بناگاه همگی به پا خاسته می‌نگرند).

و گفته شده است: «راجفه» به معنای «به شدت تکان‌دهنده» است—زیرا واژهٔ «رَجْف» هم به‌صورت لازم به معنای حرکت و تکان شدید به کار می‌رود و هم به‌صورت متعدی به معنای تکان دادن و لرزاندن شدید—و مراد از آن، باز هم همان دمیدنِ نخست در صور است که زمین و کوه‌ها را سخت به لرزه درمی‌آورد، و مراد از «رادفه»، دمیدنِ دوم است که پس از دمیدنِ نخست می‌آید.

و نیز گفته شده است: مراد از «راجفه»، زمین است و مراد از «رادفه»، آسمان‌ها و ستارگان‌اند که می‌لرزند، مضطرب می‌شوند، شکافته می‌گردند و فرو می‌پاشند. اما هر دو وجه خالی از دوردستی نیست، به‌ویژه وجهِ اخیر.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

و در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال که می‌فرماید: « يَوْمَ تَرْجُفُ الرّٰاجِفَهُ تَتْبَعُهَا الرّٰادِفَهُ » (روزی که آن لرزاننده بلرزد و لرزانندهٔ دوم از پی‌اش درآید) آمده است که فرمود:

«تنشق الأرض بأهلها و الرادفه الصيحه»؛ زمین همراه با ساکنانش شکافته می‌شود و «رادفه» همان صیحه (بانگ مرگبار رستاخیز) است.