تفسیر آیهٔ ۴۲ سورهٔ نازعات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَسْئَلُونَكَ عَنِ السّٰاعَهِ أَيّٰانَ مُرْسٰاهٰا » (دربارهٔ قیامت از تو می‌پرسند که چه وقت واقع می‌شود؟). ظاهراً تعبیر به «يَسْئَلُونَكَ» (می‌پرسند) برای رساندن معنای استمرار است؛ زیرا مشرکان پس از شنیدن سخن از قیامت، پیوسته به پیامبر(ص) مراجعه می‌کردند و با اصرار از او می‌خواستند که زمانش را برایشان مشخص کند، و در قرآن کریم نیز بارها به این مطلب اشاره شده است.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن ابی‌حاتم و ابن مَردَویه به سندی ضعیف از ابن‌عباس نقل کرده‌اند:

و در برخی روایات آمده است: «كانت الأعراب إذا قدموا على النبي ص-سألوه عن الساعة- فينظر إلى أحدث إنسان فيهم فيقول:إن يعش هذا قرنا قامت عليكم ساعتكم:»؛ عرب‌های بادیه‌نشین هرگاه نزد پیامبر (ص) می‌آمدند، از زمان برپایی قیامت می‌پرسیدند. آن حضرت به جوان‌ترین فرد میان آنان نگاه می‌کرد و می‌فرمود: اگر این شخص یک قرن زندگی کند، قیامت شما برپا خواهد شد:

این روایت را در کتاب «الدر المنثور»، از ابن‌مَردویه و از عایشه نقل کرده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۲ تا ۴۶ با هم

این آیات به پرسش آنان دربارهٔ زمان برپایی قیامت می‌پردازد و آن را رد می‌کند، با این بیان که علم به آن نزد هیچ‌کس جز خدا نیست و او این دانش را ویژهٔ خود ساخته است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۴۲ و ۴۳ با هم

واژهٔ «مُرْسَىٰ» مصدر میمی به معنای ثبات و استوار داشتن است، و عبارت « أَيّٰانَ مُرْسٰاهٰا » (چه وقت واقع و استوار می‌شود؟) بیانِ همان پرسش است. معنا چنین است: این منکران قیامت که آن را به مسخره می‌گیرند، از تو دربارهٔ قیامت می‌پرسند که چه زمان تثبیت و واقع می‌شود؟ یعنی قیامت چه وقت برپا می‌گردد؟ خدای متعال می‌فرماید: « فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْرٰاهٰا »؛ این جمله، استفهام انکاری (پرسشی در مقام رد و انکار) است، و « فِيمَ أَنْتَ » مبتدا و خبر، و «مِنْ» برای ابتدای غایت (آغاز بازه یا منشأ) است؛ و «ذِكْرَىٰ» به معنای یادکردِ بسیار است که بنا بر گفتهٔ راغب، رساتر از «ذِکْر» است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴۰ تا ۴۲ با هم

در تفسیر قمی دربارهٔ آیهٔ « وَ أَمّٰا مَنْ خٰافَ مَقٰامَ رَبِّهِ وَ نَهَي النَّفْسَ عَنِ الْهَويٰ- فَإِنَّ الْجَنَّهَ هِيَ الْمَأْويٰ » (و اما کسی که از ایستادن در پیشگاه پروردگارش ترسید و نفس را از هوس بازداشت، بی‌گمان بهشت همان جایگاه اوست) آمده است: «او بنده‌ای است که هرگاه با معصیت خدا روبه‌رو می‌شود و بر انجام آن توانایی دارد، آن را از ترس خدا و نهیِ الهی ترک می‌کند و نفس خود را از آن بازمی‌دارد؛ پس پاداشش بهشت است». و دربارهٔ آیهٔ « يَسْئَلُونَكَ عَنِ السّٰاعَهِ أَيّٰانَ مُرْسٰاهٰا » (از تو دربارهٔ قیامت می‌پرسند که چه وقت فرا می‌رسد؟) فرمود:

تفسیر آیه‌های ۴۲، ۴۴ و ۴۶ با هم

«[یعنی می‌پرسند:] چه زمان برپا می‌شود؟ پس خدای متعال فرمود: « إِليٰ رَبِّكَ مُنْتَهٰاهٰا » (فرجامِ [و علمِ] آن نزد پروردگار توست)، یعنی دانش آن نزد خداست. و دربارهٔ این سخن که « كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهٰا لَمْ يَلْبَثُوا إِلاّٰ عَشِيَّهً أَوْ ضُحٰاهٰا » (گویی روزی که آن را می‌بینند، جز یک شامگاه یا چاشتگاهِ آن درنگ نکرده‌اند) فرمود: پاره‌ای از یک روز.»

تفسیر آیه‌های ۴۲ تا ۴۶ با هم

مشرکان مکه از روی ریشخند از پیامبر (ص) پرسیدند: «قیامت چه وقت برپا می‌شود؟» پس آیاتِ « يَسْئَلُونَكَ عَنِ السّٰاعَهِ أَيّٰانَ مُرْسٰاهٰا » (از تو دربارهٔ قیامت می‌پرسند که چه وقت فرا می‌رسد؟) [تا پایان سوره] نازل شد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۴۲ تا ۴۴ با هم

می‌گویم: مؤلف «الدر المنثور» این مضمون را از چند تن از صاحبان کتاب‌های حدیثی، از عُروه به‌صورت مرسل (بدون ذکر نام راویان واسطه) نیز نقل کرده است؛ و همچنین از چند نفرِ دیگر از آنان، از شهاب بن طارق از پیامبر (ص) مانند آن را روایت کرده است.

اما سیاق آیات با این‌که پاسخ به پرسشِ پیامبر (ص) باشد، سازگاری ندارد.

این سخن از قبیل وقت تعیین‌کردن برای قیامت است، در حالی که ساحت پیامبر (ص) از چنین چیزی پاک و برتر است؛ زیرا در بسیاری از سوره‌های قرآن، به‌ویژه سوره‌های مکی، به ایشان وحی شده که علم به زمان قیامت ویژهٔ خدای متعال است و جز او هیچ‌کس از آن آگاه نیست، و پیامبر مأمور شده بود هر کس از زمانِ قیامت بپرسد، با نفی علم از خود پاسخ دهد.