تفسیر آیهٔ ۲۵ سورهٔ نازعات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَخَذَهُ اللّٰهُ نَكٰالَ الْآخِرَهِ وَ الْأُوليٰ » (پس خداوند او را به کیفر عبرت‌آموزِ آخرت و دنیا گرفتار ساخت)؛ «أخذ» کنایه از عذاب کردن است، و «نکال» عذابی است که هر کس آن را ببیند یا وصفش را بشنود، از ارتکاب کاری مشابه آن بازمی‌ایستد. عذاب آخرت نیز نکال (عبرت‌آموز و بازدارنده) است؛ چرا که شأن آن، بازداشتنِ شنونده از دست زدن به گناهی است که به چنان کیفری می‌انجامد، همان‌گونه که عذابِ ریشه‌کن‌کننده در دنیا نیز نکال است.

و معنای آیه چنین است: پس خدا فرعون را فرا گرفت؛ یعنی او را عذاب نمود و به کیفر عبرت‌آموزِ آخرت و دنیا مجازات کرد. اما عذاب دنیا، غرق کردنِ او و لشکریانش بود، و عذاب آخرت، عذاب او پس از مرگ است؛ بنابراین مقصود از «اُولیٰ» و «آخِره»، دنیا و آخرت است.

و گفته شده است: مراد از «آخِره» (سخنِ واپسین)، سخن پایانیِ اوست که گفت: « أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْليٰ » (من پروردگار والاتر شما هستم) و مراد از «اُولیٰ» (سخنِ نخستین)، سخن پیشین اوست که پیش از آن گفت: « مٰا عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلٰهٍ غَيْرِي » (من برای شما معبودی جز خودم سراغ ندارم)؛ پس خداوند او را به سبب این دو سخن گرفت و به کیفر آن دو مجازات کرد؛ اما این معنا خالی از ابهام و پوشیدگی نیست.

و گفته شده است: مراد از «اُولیٰ»، همان تکذیب و نافرمانی اوست که در آغاز داستان یاد شد و مراد از «اُخریٰ»، سخنِ «أنا ربکم الأعلی» است که در پایان داستان آمد؛ و این معنا نیز مانند معنای قبلی است (پوشیدگی دارد).

و گفته شده است: «اُولیٰ» نخستین گناهان او و «اُخریٰ» واپسینِ آن‌هاست و معنا این است که خداوند او را به کیفر همهٔ گناهانش گرفتار ساخت؛ و این وجه نیز خالی از پوشیدگی نیست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۵ تا ۲۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « هَلْ أَتٰاكَ حَدِيثُ مُوسيٰ » (آیا داستان موسی به تو رسیده است؟). ادامه در متن کامل

در این داستان، برای مشرکانی که رستاخیز را انکار می‌کردند و این انکار را دستاویزی برای رد کردن دعوت دینی ساخته بودند، پند و هشداری است؛ زیرا اگر معاد در کار نباشد، تشریع دین و احکام الهی معنایی نخواهد داشت. ادامه در متن کامل

گذشته از همهٔ این‌ها، در این داستان برهانی بر وقوع رستاخیز و پاداش و کیفر وجود دارد؛ چرا که هلاکت فرعون و لشکریانش با آن نابودی هولناک، دلیلی روشن بر حقانیت رسالت موسی از سوی خدا به سوی مردم است. ادامه در متن کامل