تفسیر آیهٔ ۱۴ سورهٔ نازعات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۳ و ۱۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَإِنَّمٰا هِيَ زَجْرَهٌ وٰاحِدَهٌ فَإِذٰا هُمْ بِالسّٰاهِرَهِ » (پس جز این نیست که آن تنها یک نهیب است، و ناگهان همگی در زمینی هموار [و بی‌آب‌وعلف حاضر]ند). ضمیر «هِيَ» (آن) به بازگشت برمی‌گردد و گفته شده به «رادفة» (واقعهٔ دوم) بازمی‌گردد که مراد از آن، دمیدن دوم در صور است. و «زَجْر» راندن با بانگ و فریاد است؛ و از دمیدن دوم به «زَجْرَة» (نهیب تند) تعبیر شده، چون متضمن انتقال آنان از عالم مرگ به عالم زندگی و از دل زمین به روی آن است. و « فَإِذٰا » برای بیان امر ناگهانی است، و «ساهِرَة» زمین هموار یا زمین خالی از گیاه است.

و این دو آیه در جایگاه پاسخ به چیزی است که سخن آنان: « أَ إِنّٰا لَمَرْدُودُونَ » (آیا ما حتماً بازگردانده می‌شویم...) تا آخر، بر آن دلالت دارد؛ یعنی بعید شمردن و دشوار پنداشتنِ رستاخیز. و معنا این است که زنده کردنشان پس از مرگ و بازگرداندن آنان بر ما دشوار نیست؛ چراکه بازگشت آنان — یا همان «رادفة» که دمیدن دوم در صور است — تنها یک نهیبِ واحد است و ناگهان پس از آنکه در دل زمین مرده بودند، بر روی زمین زنده حاضر می‌شوند.

بنابراین، این دو آیه در معنای این سخن خدای متعال است: «وَ مٰا أَمْرُ السّٰاعَهِ إِلاّٰ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ» (و کار قیامت جز مانند یک چشم برهم زدن یا نزدیک‌تر از آن نیست): نحل: ۷۷.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰ و ۱۴ با هم

و در همان کتاب، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) آمده است که دربارهٔ سخن او: « أَ إِنّٰا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحٰافِرَهِ » (آیا ما به حالت نخستین بازگردانده می‌شویم؟) می‌فرماید: «في الخلق الجديد»؛ یعنی در آفرینش نو؛ و اما دربارهٔ سخن او: « فَإِذٰا هُمْ بِالسّٰاهِرَهِ » (پس بناگاه آنان در زمینِ هموار حاضرند) [می‌فرماید]: «و الساهره الأرض-كانوا في القبور فلما سمعوا الزجره خرجوا من قبورهم-فاستووا علي الأرض»؛ و ساهره همان زمین است؛ آنان در گورها بودند و هنگامی که آن صیحه (بانگ تند رستاخیز) را شنیدند، از گورهایشان بیرون آمدند و بر روی زمین قرار گرفتند.