تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ نازعات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّهٌ خٰاسِرَهٌ » (گفتند: در این صورت، این بازگشتی زیان‌بار است). اشاره با «تِلْكَ» (آن) به معنای بازگشت است که از سخنِ « أَ إِنّٰا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحٰافِرَهِ » (آیا ما به حالت نخستین بازگردانده می‌شویم؟) فهمیده می‌شود. و «كَرَّة» به معنای بازگشت و رجوع دوباره است. و زیان‌بار شمردنِ بازگشت («كَرَّةٌ خٰاسِرَةٌ») یا مَجاز است و زیان‌کارِ واقعی صاحب آن بازگشت است، یا «خاسرة» به معنای دارای خسران و زیان است. و معنا این است که گفتند:

آن بازگشت — یعنی بازگشت به زندگی پس از مرگ — بازگشتی همراه با زیان است.

و این سخنی از سوی آنان است که به قصد تمسخر بیان کرده‌اند — با این فرض که سخن‌شان: « أَ إِنّٰا لَمَرْدُودُونَ » (آیا ما بازگردانده می‌شویم...) تا آخر، از سخنانی باشد که در دنیا گفته‌اند — و از همین رو سیاق دگرگون شد و پس از سخن خود: «يَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَمَرْدُودُونَ» (می‌گویند: آیا ما حتماً بازگردانده می‌شویم...) تا آخر، فرمود: « قٰالُوا تِلْكَ إِذاً » (گفتند: در این صورت...) تا آخر. اما با این فرض که از سخنانی باشد که هنگام رستاخیز خواهند گفت، سخنی از روی بدشگونی و حسرت‌زدگی از سوی آنان خواهد بود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰ و ۱۲ با هم

و در همان کتاب، دربارهٔ سخن او: « أَ إِنّٰا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحٰافِرَهِ » (آیا ما به حالت نخستین بازگردانده می‌شویم؟) فرمود: «قالت قريش: أ نرجع بعد الموت؟» (قریش گفتند: آیا ما پس از مرگ بازمی‌گردیم؟). و در همان کتاب دربارهٔ سخن او: « تِلْكَ إِذاً كَرَّهٌ خٰاسِرَهٌ » (در این صورت این بازگشتی زیان‌بار است) فرمود: «قالوا هذه علي حد الاستهزاء» (این سخن را از روی ریشخند و تمسخر گفتند).