تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ دهر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يُدْخِلُ مَنْ يَشٰاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَ الظّٰالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَلِيماً » (هر که را بخواهد در رحمتِ خود درمی‌آورد و برای ستمکاران عذابی دردناک آماده کرده است). مفعولِ « يَشٰاءُ » (بخواهد) حذف شده است که بافت کلام بر آن دلالت دارد، و در تقدیر چنین است: «به رحمتِ خویش درمی‌آورد هر کس را که درآمدنش به رحمتِ خود را بخواهد»، و خدا جز ورودِ کسانی را که ایمان آورده و تقوا پیشه کرده‌اند نمی‌خواهد؛ و اما دیگران که اهل گناه و کفرند، حال و سرانجامشان را با این سخن بیان فرمود که: « وَ الظّٰالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَلِيماً » (و برای ستمکاران عذابی دردناک آماده کرده است).

و این آیه سنّت جاری خدای متعال را در میان بندگانش از نظر سعادت و شقاوت روشن می‌سازد؛ و خداوند این سنّت را با آنچه در پایان آیهٔ پیشین آمده، یعنی سخنِ « إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ عَلِيماً حَكِيماً » (همانا خداوند دانای سنجیده‌کار است)، تعلیل کرده (دلیل آورده) است؛ بدین سان فهمانده است که سنّتِ الهی سنّتی بی‌حساب و برخاسته از نادانی نیست، بلکه با هر یک از این دو گروه آن‌گونه رفتار می‌کند که شایستهٔ آنند، و به‌زودی حقیقتِ آنچه را انجام می‌دادند به آنان بازگو خواهد کرد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۴ و ۳۱ با هم

می‌گویم: در برخی روایات از طریق اهل‌بیت (ع)، «حُکم» در سخن خداوند:

« فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ » (پس در برابر حکم پروردگارت شکیبا باش) و «رحمت» در سخن خداوند: « يُدْخِلُ مَنْ يَشٰاءُ فِي رَحْمَتِهِ » (هر کس را بخواهد در رحمت خویش وارد می‌سازد) بر «ولایت» تطبیق داده شده است؛ و این از قبیل جَری (انطباق آیه بر مصادیق) یا بَطن (لایه‌های درونی معنا) است و هیچ ربطی به تفسیر [ظاهری] آیه ندارد.