نَّحۡنُ خَلَقۡنَٰهُمۡ وَشَدَدۡنَآ أَسۡرَهُمۡۖ وَإِذَا شِئۡنَا بَدَّلۡنَآ أَمۡثَٰلَهُمۡ تَبۡدِيلًا
ما آنان را آفریدیم و پیوندهای بدنشان را استوار ساختیم، و هرگاه بخواهیم، همانندانشان را به‌تمامی جایگزین آنان می‌کنیم.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۲۸ و ۲۹ با هم
و این آیه در مقام دفعِ دَخل (پاسخ به اشکالی ناگفته) است؛ گویی متوهّمی گمان می‌کرده که آنان با دلبستگی‌شان به دنیا و روی‌گردانی از آخرت، خدای متعال را به عجز وا‌می‌دارند و خواستِ او را مبنی بر ایمان آوردن و اطاعت کردنشان تباه می‌سازند. پس در پاسخ آمده است که آنان آفریدهٔ خداوندند؛ او خود خلقشان کرده و پیوند وجودشان را استوار ساخته است، و اگر بخواهد، آنان را می‌بَرد و دیگران را می‌آورد؛ پس چگونه او را ناتوان می‌سازند، در حالی که آفرینش، تدبیر امور، زندگی و مرگشان همه در دست اوست؟! خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ هٰذِهِ تَذْكِرَهٌ فَمَنْ شٰاءَ اتَّخَذَ إِليٰ رَبِّهِ سَبِيلاً » (همانا این پند و تذکری است؛ پس هر که بخواهد، راهی به‌سوی پروردگارش برمی‌گزیند). تفسیر این آیه پیش‌تر در سورهٔ مزمل گذشت، و اشاره با واژهٔ «هٰذِهِ» (این) به مطالبی است که در این سوره بیان شد.
تفسیر آیهٔ ۲۸ سورهٔ دهر، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۲۰، صفحهٔ ۱۴۲ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/76/28/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « نَحْنُ خَلَقْنٰاهُمْ وَ شَدَدْنٰا أَسْرَهُمْ وَ إِذٰا شِئْنٰا بَدَّلْنٰا أَمْثٰالَهُمْ تَبْدِيلاً » (ما آنان را آفریدیم و پیوندِ وجودشان را استوار ساختیم، و هرگاه بخواهیم، همانندهایشان را به جای آنان جایگزین می‌کنیم، چه جایگزین‌کردنی!). «شَدّ» (محکم بستن) نقطهٔ مقابلِ گشودن و باز کردن است، و «أَسْر» در اصل به معنای محکم بستن و پیوند دادن است و بر آنچه با آن چیزی را می‌بندند نیز گفته می‌شود؛ ازاین‌رو معنای «شَدَدْنا أَسْرَهُمْ» این است که: پیوند بندها و مفاصلشان را با رباط‌ها، عصب‌ها و عضلات استوار کردیم؛ یا اینکه «أَسْر» به معنای مأسور (بسته‌شده) است، و معنا چنین می‌شود: پیوند اندام‌های گوناگونشان را که به یکدیگر متصل و وابسته‌اند استوار ساختیم تا جایی که هر یک از آنان بدین سبب انسانی یگانه گشت.
و سخن خدای متعال: « وَ إِذٰا شِئْنٰا بَدَّلْنٰا أَمْثٰالَهُمْ تَبْدِيلاً »؛ یعنی هرگاه بخواهیم، همانندانشان را جایگزین آنان می‌کنیم؛ به این صورت که اینان را از میان می‌بریم و مانندهایشان را به جای آنان می‌آوریم، و آن همانا میراندن نسلی و زنده‌کردن نسلی دیگر است. و برخی گفته‌اند مراد از آن، تبدیل آفرینشِ دنیایی‌شان به آفرینشِ رستاخیز است، که این برداشت از سیاقِ آیه دور است.