تفسیر آیهٔ ۳۷ سورهٔ مدثر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لِمَنْ شٰاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ » (برای هر کس از شما که بخواهد پیش افتد یا بازپس مانَد)؛ این تعبیر، فراگیر كردنِ هشدار است و « لِمَنْ شٰاءَ » بدل از «البشر» می‌باشد، و « أَنْ يَتَقَدَّمَ » تا پایان، مفعولِ «شٰاءَ» است. مراد از پیش‌افتادن و بازپس‌ماندن نیز، پیروی از حق (که مصداق آن ایمان و طاعت است) و پیروی‌نکردن از حق (که مصداقش کفر و نافرمانی است) می‌باشد.

معنای آیه چنین است: هشداری است برای هر کدام از شما که از حق پیروی کند و برای هر کدام که پیروی نکند؛ یعنی برای همگی شما، بی‌هیچ استثنایی.

برخی گفته‌اند: « أَنْ يَتَقَدَّمَ » در جایگاه رفع و مبتدا است و « لِمَنْ شٰاءَ » خبرِ آن می‌باشد؛ درست مانند اینکه بگویی «براى كسى كه وضو گرفته، جايز است كه نماز بخواند». بنابراین معنا چنین است: برای هر کس که بخواهد پیش افتد یا بازماند، كاملاً آزاد و در اختیار است که پیش افتد یا بازپس مانَد؛ و این مانند سخن خداوند است که می‌فرماید: « فَمَنْ شٰاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شٰاءَ فَلْيَكْفُرْ » (پس هر که می‌خواهد ایمان بیاورد و هر که می‌خواهد کفر ورزد)؛ و مراد از پیش‌افتادن و بازماندن، پیشی‌گرفتن به سوی کار خیر و کوتاهی کردن از آن است؛ پایان سخنِ قائل.