تفسیر آیهٔ ۲۱ سورهٔ جن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ إِنِّي لاٰ أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لاٰ رَشَداً » (بگو: من اختیار هیچ زیان و هدایتی را برای شما ندارم). آنچه از سیاق این آیات کریمه برمی‌آید این است که آن حضرت(ص) در اینجا به فرمان پروردگارش جایگاه خویش را، هم نسبت به پروردگارش و هم نسبت به مردم، تبیین می‌فرماید.

لازمۀ این سیاق آن است که مقصود از «مالکیتِ زیان»، توانایی بر رساندن زیان به آنان باشد تا هرگاه بخواهد آن را متوجهشان سازد، و مقصود از «مالکیتِ رشد»، توانایی بر رساندن خیر و حقیقت به آنان باشد؛ یعنی من هرگز ادعا نمی‌کنم که توان رساندن زیان یا سودی را به شما دارم. و گفته شده است: مقصود از زیان (ضُرّ)، همان گمراهی (غَیّ) است که در برابر رشد قرار دارد، و از باب نام‌گذاری مسبَّب (نتیجه) به نام سبب به کار رفته است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۱ تا ۲۴ با هم

و اما جایگاهش نسبت به مردم این است که او بشری مانند آنان است و اختیاردار هیچ زیان و رشدی برای آنان نیست تا بتواند با تواناییِ خود هرگاه اراده کند به آنان زیان برساند، یا آنان را به‌سوی خیری که می‌خواهد هدایت کند؛ و او از سوی خدا به دعوتِ مردم مأمور است، مأموریتی که چاره‌ای جز فرمان‌برداری از آن ندارد؛ به‌طوری‌که اگر مخالفت و نافرمانی کند، هیچ پناه‌دهنده‌ای نیست که او را از عذاب الهی پناه دهد و هیچ پناهگاهی نیست که به آن پناه ببرد؛ همان‌گونه که برای مردم نیز راهی جز اطاعت از خدا و پیامبرش نیست، و هرکس خدا و پیامبرش را نافرمانی کند، سزایش آتش دوزخ است که جاودانه در آن خواهند ماند؛ و به‌زودی هنگامی که آنچه را وعده داده می‌شوند ببینند، [حقیقت را] خواهند دانست. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲۱ تا ۲۳ با هم

دربارۀ آنچه «بلاغاً» از آن استثنا شده، سخن دیگری نیز وجود دارد و آن اینکه مفعولِ « لاٰ أَمْلِكُ » است؛ و معنا چنین می‌شود: «من برای شما اختیارِ زیان و رشدی جز ابلاغی از سوی خدا و پیام‌هایش را ندارم». البته این وجه بعید است؛ زیرا میان مستثنی و مستثنی‌منه با جملۀ « لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ » و ادامۀ آن فاصله افتاده و این جمله، کلامی ازسرگرفته و آغازین (مستأنفه) است.