تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ جن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَنّٰا ظَنَنّٰا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللّٰهَ فِي الْأَرْضِ وَ لَنْ نُعْجِزَهُ هَرَباً » (و ما یقین کردیم که هرگز نمی‌توانیم در زمین، خدا را به ستوه آوریم و ناتوان سازیم، و هرگز نمی‌توانیم با گریختن از دسترس او بیرون رویم)؛ «ظن» در اینجا همان دانش و آگاهی یقینی است. مناسب‌تر آن است که مقصود از « لَنْ نُعْجِزَ اللّٰهَ فِي الْأَرْضِ » ناتوان ساختن خدای متعال از راه غلبه بر ارادهٔ او در زمین باشد؛ و این کار با تباهکاری در زمین و برهم زدنِ نظام جاری در آن رقم می‌خورد، در حالی که افسادِ آنان — بر فرض که فسادی کنند — خود در قلمرو تقدیر الهی است. و مقصود از « وَ لَنْ نُعْجِزَهُ هَرَباً » ناتوان کردن خدای متعال با فرار کردن از برابر او به هنگام بازخواست است، چندان که از چنگ او بگریزند و او نتواند بر آنان دست یابد. و گفته شده معنا چنین است: «نه در حالی که در زمین هستیم می‌توانیم خدای متعال را عاجز کنیم و نه با گریختن به سوی آسمان می‌توانیم او را ناتوان سازیم؛ یعنی نه در زمین و نه در آسمان نمی‌توانیم دست او را ببندیم». این وجه نیز همان‌طور که می‌بینید، [چندان استوار نیست].