تفسیر آیهٔ ۱۰ سورهٔ جن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَنّٰا لاٰ نَدْرِي أَ شَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرٰادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَداً » (و ما نمی‌دانیم آیا برای کسانی که در زمین‌اند گزندی خواسته شده، یا پروردگارشان برای آنان رشدی اراده کرده است).

«رَشَد» (با دو فتحه) و «رُشْد» (با ضمّه و سکون) برعکسِ «غَیّ» (گمراهی) است؛ و نکره آمدنِ « رَشَداً » برای رساندن نوع است، یعنی نوعی از رشد و هدایت.

این سخن از سوی جنیان، ابراز بی‌خبری و سردرگمی در برابر چیزی است که از ماجرای تیرباران [با شهاب‌ها] و بازداشته شدن شیاطین جن از آگاهی بر خبرهای آسمان مشاهده کردند؛ با این حال، دریافتند که این رویداد به سبب امری است که به اهل زمین بازمی‌گردد، که یا شرّ است یا خیر؛ و اگر خیر باشد، نوعی هدایت و سعادت برای آنان خواهد بود؛ از همین رو، به جای واژهٔ «خیر» که در برابر «شر» قرار دارد، واژهٔ «رشد» را آوردند؛ و مؤید این مطلب، سخن دیگرِ آنان است که گفتند: « أَرٰادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ » (پروردگارشان برای آنان خواست)؛ عبارتی که نشان‌دهندهٔ رحمت و عنایت الهی است.

آنان فاعلِ ارادهٔ رشد را به صراحت یاد کردند، اما به نشانهٔ ادب، در جانبِ شر فاعل را حذف کردند [و فعل را مجهول آوردند]؛ زیرا از سوی خدای متعال هیچ شرّی اراده نمی‌شود مگر برای کسی که سزاوار آن باشد.