تفسیر آیهٔ ۶۶ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ » (اشراف و بزرگان قومش که کفر ورزیده بودند گفتند...) تا آخر آیه. از آنجا که در میان این اشراف کسانی بودند که به خدا ایمان داشتند و ایمان خود را پنهان می‌کردند ــ چنان‌که در ادامهٔ داستان خواهد آمد ــ بر خلاف اشراف قوم نوح، در اینجا دربارهٔ داستان هود فرمود: « قٰالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ » (اشرافی از قومش که کافر شدند گفتند) و در داستان نوح فرمود: « قٰالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ » (اشراف قومش گفتند)؛ زمخشری این نکته را یادآور شده است. در این سخن خدای متعال که از زبان آنان حکایت می‌کند: « إِنّٰا لَنَرٰاكَ فِي سَفٰاهَهٍ وَ إِنّٰا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكٰاذِبِينَ » (ما تو را در بی‌خردی می‌بینیم و مسلماً تو را از دروغ‌گویان می‌پنداریم)، آنان سخن خود را پیاپی تأکید کردند؛ زیرا از او سخنی شنیدند که هرگز انتظار شنیدنش را از کسی نداشتند، چرا که بت‌هایشان در دل‌هایشان جا باز کرده بود و آیین بت‌پرستی چنان در میانشان استوار شده بود که هیچ‌کس جرئت اعتراض به آن را نداشت. ازاین‌رو از سخن هود شگفت‌زده شدند و با تعجب به او پاسخ رد دادند؛ نخست با گستاخی به او گفتند که در او سفاهت هست ــ و سفاهت یعنی سبکسری و کم‌عقلی که موجب خطا در دیدگاه‌ها می‌شود ــ و دوم اینکه با گمانی بسیار قوی می‌پندارند که او از دروغ‌گویان است. گویی مرادشان از دروغ‌گویان، پیامبرانِ پیش از آنان است؛ زیرا بت‌پرستان هرگز نبوت را نمی‌پذیرفتند، در حالی که پیش از هود نیز پیامبرانی به‌سوی آنان آمده بودند، چنان‌که خدای متعال یاد می‌کند با این سخن که: «وَ تِلْكَ عٰادٌ جَحَدُوا بِآيٰاتِ رَبِّهِمْ وَ عَصَوْا رُسُلَهُ» (و این قوم عاد بودند که آیات پروردگارشان را انکار کردند و فرستادگانش را نافرمانی نمودند؛ هود: ۵۹).