تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اِتَّبِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيٰاءَ قَلِيلاً مٰا تَذَكَّرُونَ » (اعراف: ۳؛ «از آنچه از جانب پروردگارتان به سویتان نازل شده پیروی کنید و به جای او از سرپرستانِ دیگر پیروی مکنید؛ چه اندک پند می‌گیرید!»). هنگامی که خداوند به پیامبرش (ص) یادآور شد که این کتاب برای هدفِ انذار و هشدار به سوی او نازل شده است، به هشداردادن آغاز کرد و روی سخن را از پیامبر (ص) به سوی مردم برگرداند؛ زیرا شأن هشداردادن این است که با مخاطب قرار دادنِ هشدارداده‌شدگان (مُنذَرین) انجام گیرد، و هدف از سخن گفتن با پیامبر (ص) نیز حاصل شده بود.

و به آنان چنین خطاب فرمود که از آنچه از جانب پروردگارشان به سوی آنان نازل شده پیروی کنند؛ و آن همان قرآن است که ایشان را به باور و عملِ حق فرمان می‌دهد، یعنی ایمان به خدا و نشانه‌هایش و کردار شایسته‌ای که خدای پاک و منزه در کتاب خویش بدان‌ها فرمان می‌دهد و از ضد آن‌ها بازمی‌دارد. این جمله، یعنی فرمودهٔ او: « اِتَّبِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ » (از آنچه از جانب پروردگارتان به سویتان فرو فرستاده شده پیروی کنید)، به شیوهٔ کنایه به کار رفته و با آن از درآمدن زیر ولایت خدای پاک و منزه کنایه آورده شده است؛ دلیل آن هم فرمودهٔ دیگر اوست: « وَ لاٰ تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيٰاءَ » (و جز او از هیچ سرپرستی پیروی مکنید)، چراکه در مقام تقابل نفرمود: «و از غیرِ آنچه به سویتان نازل شده پیروی مکنید».

و معنا چنین است: جز او تعالی را — که بسیارند — پیروی نکنید تا به‌جای خدا سرپرستان شما شوند؛ اندکی پند می‌گیرید. و اگر پند می‌گرفتید، درمی‌یافتید که تنها خدای متعال پروردگار شماست و هیچ پروردگاری جز او برای شما نیست، پس جز او هیچ سرپرستی برایتان وجود ندارد.