تفسیر آیهٔ ۲۰۰ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِمّٰا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ » (و اگر انگیزشی پلید و وسوسه‌ای از سوی شیطان تو را تحریک کرد، به خدا پناه ببر که او شنوای داناست). راغب در مفردات گفته است: «نزغ» وارد شدن در کاری برای تباه ساختن آن است، و به این سخن تمسک کرده است: «مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطٰانُ بَيْنِي وَ بَيْنَ إِخْوَتِي» (پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم تباهی افکند). پایان سخن راغب. برخی هم گفته‌اند: «نزغ» یعنی برانگیختن و تحریک کردن، و بیشتر در هنگام خشم رخ می‌دهد؛ و گفته‌اند: «نزغِ» شیطان، کمترین مرتبهٔ وسوسه است. این معانی به هم نزدیک‌اند و مناسب‌ترینِ آن‌ها با این آیه همان معنای میانی (تحریک و برانگیختن خشم) است؛ زیرا با آیهٔ پیشین که به روی‌گردانی از نادانان فرمان می‌داد سازگاری دارد، چرا که برخورد جاهلانهٔ نادانان با انسان، نوعی مداخلهٔ شیطان برای برانگیختن خشم و کشاندن او به رفتاری جاهلانه مانند خودِ آنان است.

بنابراین معنای آیه چنین می‌شود که اگر شیطان با رفتارهای جاهلانه و بدرفتاری‌های آنان به تو وسوسه و تحریکی وارد کرد تا تو را به خشم و انتقام بکشاند، به خدا پناه ببر که او شنوای داناست. با این حال، آیه عام است؛ پیامبر (ص) مورد خطاب قرار گرفته، اما با توجه به معصوم بودن ایشان، مقصود اصلی امتِ او هستند.

بحث روایی

« وَ إِمّٰا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطٰانِ نَزْغٌ » (و اگر وسوسه‌ای از شیطان تو را تحریک کند...؛ اعراف: ۲۰۰) تا پایان آیه.

می‌گویم: در این روایت اشکالی هست، ولی ممکن است با همان توضیحی که پیش‌تر ذیل آیه آوردیم توجیه شود.

و در تفسیر قمی دربارهٔ این آیه آمده است که فرمود: «إن عرض في قلبك منه شيء و وسوسة-فاستعذ بالله إنه سميع عليم» (اگر از سوی شیطان وسوسه‌ای یا چیزی به دلت راه یافت، به خدا پناه ببر که او شنوای داناست).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۹۹ و ۲۰۰ با هم

و در همان کتاب، ابن‌جریر از ابن‌زید روایت کرده است که گفت: هنگامی که آیهٔ « خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجٰاهِلِينَ » (اعراف: ۱۹۹) نازل شد، پیامبر خدا(ص) عرض کرد: «كيف يا رب و الغضب؟» (پروردگارا، با خشم چه کنم؟)؛ پس این آیه نازل شد: