مَن يَهۡدِ ٱللَّهُ فَهُوَ ٱلۡمُهۡتَدِيۖ وَمَن يُضۡلِلۡ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ
هر کس را خدا هدایت کند، او هدایت‌یافتهٔ واقعی است؛ و کسانی را که [به‌سبب کردارشان] در گمراهی واگذارد، همان‌ها زیانکارانند.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۱۷۵ تا ۱۷۹ با هم
این سرگذشت، داستان دیگری از سرگذشت‌های بنی‌اسرائیل و ماجرای بَلعَم باعوراست که خداوند به پیامبرش (ص) فرمان داد آن را برای آنان بخواند؛ تا روشن شود که صِرفِ برخورداری از اسباب ظاهری و عادی [مانند کرامات و دانش دینی] برای رستگاری انسان و حتمی‌شدن سعادت او کافی نیست، مگر آنکه خدا بخواهد. ادامه در متن کامل
تفسیر آیهٔ ۱۷۸ سورهٔ اعراف، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۸، صفحهٔ ۳۳۲ تا ۳۳۴ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/7/178/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « مَنْ يَهْدِ اللّٰهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَ مَنْ يُضْلِلْ فَأُولٰئِكَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ » (هر کس را خدا هدایت کند، همو هدایت‌یافته است و کسانی را که گمراه سازد، آنان همان زیانکارانند). الف و لام در « اَلْمُهْتَدِي » و « اَلْخٰاسِرُونَ » در ظاهر مفید کمال است نه حصر؛ و معنای آیه آن است که صرفِ راه‌یافتن به چیزی سودی نمی‌بخشد و اثر هدایت را بر جای نمی‌گذارد، مگر آنکه هدایتِ خدای پاک و منزه با آن همراه باشد؛ چراکه هدایت تنها به واسطۀ هدایت الهی کامل می‌شود و سعادت همراه با آن حتمی می‌گردد. همچنین صرفِ گمراهی، زیان قطعی وارد نمی‌آورد مگر با پیوستنِ گمراه‌سازیِ خدای پاک و منزه به آن؛ در این هنگام است که اثر آن کامل می‌شود و زیانکاری حتمی می‌گردد.
پس صرف پیوند خوردن انسان‌ها با اسباب سعادت، چون ظاهر ایمان و تقوا، و آراسته شدن به آن، آدمی را به جایگاه نجات وارد نمی‌کند؛ چنان‌که پیوند یافتن و آلوده شدنش به اسباب گمراهی نیز او را به ورطۀ هلاکت و خسران نمی‌کشاند، مگر آنکه خدا چنین بخواهد؛ تا با مشیت خود هر که را هدایت کرد هدایت فرماید و هر که را گمراه ساخت گمراه کند. از این رو معنا به این برمی‌گردد که هدایت، تنها زمانی هدایتی حقیقی است و آثارش بر آن مترتب می‌شود که خواست خدا در آن باشد، وگرنه تنها صورتی از هدایت است و حقیقت ندارد؛ و ماجرا در گمراه‌سازی نیز چنین است. و اگر خواستی بگو: این کلام بر انحصارِ هدایت حقیقی در خدای پاک و منزه دلالت دارد و گمراه‌سازی نیز همین‌گونه است، و او با آن جز نافرمانان را گمراه نمی‌سازد.