تفسیر آیهٔ ۱۱۰ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ فَمٰا ذٰا تَأْمُرُونَ »؛ یعنی او می‌خواهد با پشتوانهٔ بنی‌اسرائیل حکومت مصر را به دست گیرد، استقلال شما را بر باد دهد و شما را از سرزمینتان بیرون کند. در روزگاران گذشته نیز بسیار اتفاق می‌افتاد که قومی به قومی دیگر هجوم می‌آوردند، بر آنان چیره می‌شدند، سرزمینشان را اشغال و خانه‌هایشان را تصاحب می‌کردند، و آنان را از دیارشان می‌راندند و در زمین آواره می‌ساختند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰۹ و ۱۱۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ عَلِيمٌ » (بزرگان از قوم فرعون گفتند: بی‌گمان این جادوگری بس داناست). خدای متعال در اینجا سخنی را که فرعون در آن هنگام گفت نیاورده است، بلکه تنها گفت‌وگوی بزرگان درباری با یکدیگر را بیان کرده است؛ گویی آنان در مجلس مشورتی نشسته‌اند و با یکدیگر هم‌فکری می‌کنند، برخی دیدگاه خود را مطرح می‌سازند و دیگران آن را تأیید می‌کنند و سرانجام همان رأی تأییدشده را به فرعون پیشنهاد می‌دهند تا بر اساس آن عمل کند. پس هنگامی که دربارهٔ کار موسی و نشانه‌های معجزه‌آسایی که دیده بودند مشورت کردند، گفتند: بی‌گمان این جادوگری بس دانا و کاردان است؛ و اگر او جادوگر است و در ادعای پیامبری از جانب خدای پاک و منزه راست نمی‌گوید، پس با این ترفند می‌خواهد به نجات بنی‌اسرائیل و استقلال‌بخشیدن به کار آنان دست یابد، تا به پشتوانهٔ آنان نیرومند شود و سپس شما را از سرزمینتان بیرون براند و آیین برتر شما را از میان ببرد؛ پس برای باطل‌ساختن نیرنگش و خاموش‌کردن آتشی که برافروخته، چه دستور می‌دهید و چه تدبیری دارید؟ آیا مثلاً سزاوار است کشته شود، یا به دار آویخته گردد، یا به زندان بیفتد، یا آنکه جادوگری مانند خودش به هماوردی با او فرستاده شود؟

تفسیر آیه‌های ۱۱۰ تا ۱۱۲ با هم

از این بیان روشن می‌شود که سخن خدای متعال: « فَمٰا ذٰا تَأْمُرُونَ » (پس چه دستور می‌دهید؟)، بازگوییِ سخنی است که برخی از درباریان به برخی دیگر گفتند؛ و عبارت « قٰالُوا أَرْجِهْ » (گفتند: کارش را به تأخیر بینداز...) و ادامهٔ آن، بازگوییِ نظر همگانیِ آنان به فرعون است که همگی بر آن توافق کرده بودند. خدای پاک و منزه در موضع دیگری از کلامش، همین سخن را عیناً از فرعون در خطاب به درباریانش نقل کرده است؛ آنجا که خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ عَلِيمٌ يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِ فَمٰا ذٰا تَأْمُرُونَ قٰالُوا أَرْجِهْ وَ أَخٰاهُ وَ ابْعَثْ فِي الْمَدٰائِنِ حٰاشِرِينَ يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَحّٰارٍ عَلِيمٍ» (شعراء: ۳۷؛ [فرعون] به اشرافِ پیرامونش گفت: بی‌گمان این جادوگری بس داناست؛ می‌خواهد با جادویش شما را از سرزمینتان بیرون کند، پس چه دستور می‌دهید؟ گفتند: کار او و برادرش را به تأخیر بینداز و مأموران گردآورنده را به شهرها بفرست تا هر جادوگر بسیار ماهر و دانایی را نزد تو بیاورند).

تفسیر آیه‌های ۱۰۹ تا ۱۱۲ با هم

از مقایسهٔ این دو موضع آشکار می‌شود که درباریان دربارهٔ سخن فرعون مشورت کردند و سپس آن را درست دانستند و نظرشان این شد که با جادویی همانند جادویش پاسخش را بدهد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۰۹ و ۱۱۰ با هم

درباریان و اشراف پس از آمدن ساحران نزد فرعون نیز جلسهٔ مشورت دیگری داشتند که در آن، مانند آنچه در این آیات آمده است با یکدیگر پنهانی گفت‌وگو کردند؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «فَتَنٰازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ وَ أَسَرُّوا النَّجْويٰ قٰالُوا إِنْ هٰذٰانِ لَسٰاحِرٰانِ يُرِيدٰانِ أَنْ يُخْرِجٰاكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِمٰا وَ يَذْهَبٰا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْليٰ» (طه: ۶۳)؛ یعنی: «پس در کارشان میان خود به کشمکش پرداختند و رازگویی را پنهان داشتند؛ گفتند: بی‌گمان این دو، جادوگرانی هستند که می‌خواهند با جادوی خود شما را از سرزمینتان بیرون کنند و آیین برتر شما را از میان ببرند».

بنابراین روشن شد که اصل این سخن از فرعون بود؛ او آن را با درباریان در میان نهاد تا درباره‌اش مشورت کنند و نظرشان را دربارهٔ اقدامی که فرعون باید در برابر موسی انجام دهد، بیان نمایند. آنان نیز با یکدیگر رایزنی کردند، سخن او را تأیید نمودند و پیشنهاد دادند به او مهلت داده شود و ساحران برای مقابله و هماوردی با او گرد آورده شوند. فرعون هم این پیشنهاد را پذیرفت و سپس آن را با موسی در میان گذاشت. پس از آمدن ساحران نیز، درباریان برای بار دوم جهت مشورت و گفت‌وگوی پنهانی گرد هم آمدند و هم‌داستان شدند که علیه او متحد شوند و صف‌کشیده با هر آنچه از جادو در توان دارند، به رویارویی با او برخیزند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰۳ تا ۱۲۶ با هم

آنچه خداوند در کتاب خود از داستان آمدن موسی به‌سوی فرعون با آن رسالتی که خدا به او داده بود و او را با معجزهٔ عصا و دست درخشان همراه برادرش هارون تأیید کرد و آوردن آن دو نشانه، سپس گردآوری ساحران به دست فرعون و رویارویی با جادوی آنان، و چیره ساختن معجزهٔ موسی بر سحر آنان از سوی خداوند و ایمان آوردن ساحران حکایت فرموده، در مجموع از آنچه در این آیات آمده فراتر نمی‌رود. ادامه در متن کامل