تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « سَلْهُمْ أَيُّهُمْ بِذٰلِكَ زَعِيمٌ » (از آنان بپرس کدام‌یک به این ادعا متعهد و ضامن است؟). این تغییر لحن، روی‌گردانی از گفتگو با مشرکان و التفات (روی‌آوردن در کلام) به پیامبر (ص) است؛ چراکه آنان از مرتبهٔ شایستگیِ خطاب الهی ساقط شده‌اند. به همین دلیل، بقیهٔ پرسش‌ها را—که چهار مسئله است—در سیاق غایب آورده که نخستین آن‌ها همین است: « سَلْهُمْ أَيُّهُمْ بِذٰلِكَ زَعِيمٌ ». «زعیم» به معنای کسی است که به کاری برمی‌خیزد و متصدی آن می‌شود؛ و این پرسش نیز انکاری است.

و معنا این است: از مشرکان بپرس کدام‌یک از آنان عهده‌دار ادعای برابری است که سر می‌دهند؟ یعنی هنگامی که ثابت شد خدای متعال به سبب نبودِ هرگونه دلیل، میان این دو گروه برابری قرار نمی‌دهد، آیا کسی که این ادعا را بر عهده می‌گیرد و متصدی‌اش می‌شود، از خودِ آنان است؟ پس کدام‌یک از آن‌هاست؟ در حالی که بطلان چنین پنداری آشکار است و جز کسی که عقلش تباه شده باشد، چنین سخنی بر زبان نمی‌آورد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۵ تا ۴۷ با هم

این آیه و آیه‌های پس از آن تا سخن خدای متعال: « أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ » (یا مگر [علمِ] غیب نزد آنان است و خود می‌نویسند؟)، در مقام رد داوریِ مشرکان دربارهٔ یکسانیِ حالِ مجرمان و مسلمانان در روز قیامت هستند؛ این آیات احتمال‌های گوناگون دربارهٔ خاستگاه این داوری را در قالب پرسش‌های انکاری (پرسش برای ابطال ادعا) پیش می‌کشند و یکایک آن‌ها را رد می‌کنند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۴۰ و ۴۱ با هم

و یا این‌که این ادعا از جانب خدا نباشد؛ در این صورت، داوریِ آنان به برابری، یا داوری‌ای جدی است یا جدی نیست. اگر جدی باشد، یا برابری‌ای که بدان حکم می‌کنند مستند به خودِ آنان است؛ به این صورت که خود توانایی داشته باشند در روز قیامت، حتی اگر خدا نخواهد، از نظر حال و روز مانند مسلمانان شوند، در حالی که چنین نیست، و این همان سخن خداوند است که: « سَلْهُمْ أَيُّهُمْ بِذٰلِكَ زَعِيمٌ » (از آنان بپرس کدام‌یک از ایشان ضامن چنین چیزی است؟). یا این‌که عهده‌دار و مجریِ این کار شریکانشان (همان بت‌ها) باشند، در حالی که هیچ شریکی در کار نیست، و این همان فرمودهٔ اوست: « أَمْ لَهُمْ شُرَكٰاءُ فَلْيَأْتُوا بِشُرَكٰائِهِمْ » (یا مگر شریکانی دارند؟ پس باید شریکان خود را بیاورند...) تا آخر آیه.