تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَمْ لَكُمْ أَيْمٰانٌ عَلَيْنٰا بٰالِغَهٌ إِليٰ يَوْمِ الْقِيٰامَهِ إِنَّ لَكُمْ لَمٰا تَحْكُمُونَ » (یا مگر برای شما بر عهدهٔ ما سوگندهایی تا روز قیامت استوار است که هر چه حکم کنید از آنِ شما باشد؟)؛ این سخن اشاره به نفی این نکته است که آنان با عهد و سوگندی شفاهی که از خدای پاک و منزه گرفته باشند، مالک چنین حکمی باشند.

واژهٔ «أَیمان» جمعِ «یمین» به معنای سوگند است، و «بلوغ» به معنای رسیدن به نهایتِ کمال است؛ بنابراین «أَیمان بالغه» به معنای سوگندهایی است که در نهایتِ تأکید استوار شده باشد. و عبارت « إِليٰ يَوْمِ الْقِيٰامَهِ » بر این اساس، ظرف مستقر (جار و مجروری که به یک صفت یا فعلِ محذوف پیوند دارد) است و تقدیر کلام چنین می‌شود:

«أم لكم علينا أيمان كائنة إلى يوم القيامة مؤكدة نهاية التوكيد، إلخ» (آیا برای شما بر عهدهٔ ما سوگندهایی پایدار تا روز قیامت هست که در نهایتِ تأکید مؤکد شده باشد... تا پایان).

و ممکن است « إِليٰ يَوْمِ الْقِيٰامَهِ » (تا روز قیامت) متعلق به «بالِغة» (رسنده و استوار) باشد؛ و مقصود از رساییِ سوگندها این است که در گسترهٔ زمان ادامه یابند تا اینکه به روز قیامت بینجامند.

مفسران «أیمان» (سوگندها) را به عهدها و پیمان‌ها تفسیر کرده‌اند؛ در این صورت، این تعبیر کنایه‌ای از باب ذکر لازم و ارادهٔ ملزوم خواهد بود (چراکه سوگند لازمهٔ عهد است)، و این احتمال نیز وجود دارد که از باب به‌کاربردن جزء و ارادهٔ کل باشد (چون سوگند بخشی از پیمان است).

و سخن پروردگار: « إِنَّ لَكُمْ لَمٰا تَحْكُمُونَ » (که بی‌گمان آنچه را داوری می‌کنید از آنِ شما خواهد بود)، جواب قسم و همان مطلبی است که بر سر آن پیمان بسته شده است؛ و پرسشِ آیه نیز برای انکار است.

و معنا چنین است: بلکه آیا بر عهدهٔ ما عهدها و سوگندهای بسیار استواری تا روز قیامت دارید مبنی بر اینکه برایتان پذیرفته‌ایم که آنچه را بدان داوری می‌کنید، بی‌چون‌وچرا از آنِ شما باشد؟

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۵ تا ۴۷ با هم

این آیه و آیه‌های پس از آن تا سخن خدای متعال: « أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ » (یا مگر [علمِ] غیب نزد آنان است و خود می‌نویسند؟)، در مقام رد داوریِ مشرکان دربارهٔ یکسانیِ حالِ مجرمان و مسلمانان در روز قیامت هستند؛ این آیات احتمال‌های گوناگون دربارهٔ خاستگاه این داوری را در قالب پرسش‌های انکاری (پرسش برای ابطال ادعا) پیش می‌کشند و یکایک آن‌ها را رد می‌کنند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۷ تا ۳۹ با هم

یا این‌که دلیلی نقلی بر آن دلالت کند، در حالی که چنین نیست؛ و این همان فرمودهٔ خداوند است: « أَمْ لَكُمْ كِتٰابٌ » (یا مگر برای شما کتابی است...) تا پایان آیه؛ و یا این‌که نه بر پایهٔ دلالت عقل باشد و نه نقل، بلکه از راه گفت‌وگویی رو در رو میان آنان و خدای پاک و منزه شکل گرفته باشد که بر اساس آن، با او پیمان بسته و تعهد گرفته باشند که میان مجرمان و مسلمانان یکسان رفتار کند، در حالی که چنین نیز نیست؛ پس این‌ها سه احتمال شد.