تفسیر آیهٔ ۳۶ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

فرض نخست (که از جانب خدا باشد)، یا باید دلیل عقل بر آن دلالت کند، در حالی که هیچ دلیل عقلی بر آن نیست؛ و این همان سخن خدای متعال است که می‌فرماید: « مٰا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ » (شما را چه شده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۵ تا ۴۷ با هم

این آیه و آیه‌های پس از آن تا سخن خدای متعال: « أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ » (یا مگر [علمِ] غیب نزد آنان است و خود می‌نویسند؟)، در مقام رد داوریِ مشرکان دربارهٔ یکسانیِ حالِ مجرمان و مسلمانان در روز قیامت هستند؛ این آیات احتمال‌های گوناگون دربارهٔ خاستگاه این داوری را در قالب پرسش‌های انکاری (پرسش برای ابطال ادعا) پیش می‌کشند و یکایک آن‌ها را رد می‌کنند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۵ و ۳۶ با هم

بیان این استدلال چنین است: اینکه مجرمان در قیامت مانند مسلمانان باشند — چنان‌که بدان داوری کرده‌اند — یا باید بخشش و رحمتی از سوی خدای متعال باشد، و یا اینکه از سوی او نباشد.

تفسیر آیه‌های ۳۶ تا ۳۸ با هم

پس این سخن خداوند: « مٰا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ » (شما را چه شده، چگونه داوری می‌کنید؟) برای شگفتی از داوریِ آنان مبنی بر همسان بودن مجرمان با مسلمانان در روز قیامت آمده است؛ و این اشاره‌ای است به این‌که عقل از پذیرش چنین برابری‌ای سر باز می‌زند. حاصل این سخن، نفی داوریِ عقل در این باره است؛ زیرا معنایش این است: چه آشفتگی فکری و تباهی اندیشه‌ای برای شما پیش آمده که چنین داوری کردید؟! خدای متعال می‌فرماید: « أَمْ لَكُمْ كِتٰابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمٰا تَخَيَّرُونَ » (یا کتابی دارید که در آن می‌خوانید که هر چه برمی‌گزینید از آنِ شماست؟)؛ این آیه اشاره به آن است که هیچ دلیل نقلی بر داوریِ آنان به برابری وجود ندارد، همان‌گونه که آیهٔ پیشین اشاره به نفی دلیل عقلی داشت.