تفسیر آیهٔ ۳۷ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۵ تا ۴۷ با هم

این آیه و آیه‌های پس از آن تا سخن خدای متعال: « أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ » (یا مگر [علمِ] غیب نزد آنان است و خود می‌نویسند؟)، در مقام رد داوریِ مشرکان دربارهٔ یکسانیِ حالِ مجرمان و مسلمانان در روز قیامت هستند؛ این آیات احتمال‌های گوناگون دربارهٔ خاستگاه این داوری را در قالب پرسش‌های انکاری (پرسش برای ابطال ادعا) پیش می‌کشند و یکایک آن‌ها را رد می‌کنند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۷ تا ۳۹ با هم

یا این‌که دلیلی نقلی بر آن دلالت کند، در حالی که چنین نیست؛ و این همان فرمودهٔ خداوند است: « أَمْ لَكُمْ كِتٰابٌ » (یا مگر برای شما کتابی است...) تا پایان آیه؛ و یا این‌که نه بر پایهٔ دلالت عقل باشد و نه نقل، بلکه از راه گفت‌وگویی رو در رو میان آنان و خدای پاک و منزه شکل گرفته باشد که بر اساس آن، با او پیمان بسته و تعهد گرفته باشند که میان مجرمان و مسلمانان یکسان رفتار کند، در حالی که چنین نیز نیست؛ پس این‌ها سه احتمال شد.

تفسیر آیه‌های ۳۶ تا ۳۸ با هم

پس این سخن خداوند: « مٰا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ » (شما را چه شده، چگونه داوری می‌کنید؟) برای شگفتی از داوریِ آنان مبنی بر همسان بودن مجرمان با مسلمانان در روز قیامت آمده است؛ و این اشاره‌ای است به این‌که عقل از پذیرش چنین برابری‌ای سر باز می‌زند. حاصل این سخن، نفی داوریِ عقل در این باره است؛ زیرا معنایش این است: چه آشفتگی فکری و تباهی اندیشه‌ای برای شما پیش آمده که چنین داوری کردید؟! خدای متعال می‌فرماید: « أَمْ لَكُمْ كِتٰابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمٰا تَخَيَّرُونَ » (یا کتابی دارید که در آن می‌خوانید که هر چه برمی‌گزینید از آنِ شماست؟)؛ این آیه اشاره به آن است که هیچ دلیل نقلی بر داوریِ آنان به برابری وجود ندارد، همان‌گونه که آیهٔ پیشین اشاره به نفی دلیل عقلی داشت.

تفسیر آیه‌های ۳۷ و ۳۸ با هم

مراد از «کتاب»، کتابی آسمانی است که از سوی خدا نازل شده و حجت به شمار می‌رود؛ و «درسِ کتاب» به معنای خواندن آن، و «تَخَيُّر» به معنای برگزیدن و انتخاب کردن است. و جملهٔ « إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمٰا تَخَيَّرُونَ » (که در آن، هر چه برمی‌گزینید از آنِ شماست) در جایگاه مفعول برای فعلِ «تَدْرُسونَ» (می‌خوانید) است و استفهام نیز انکاری است.

معنای آیه چنین است: بلکه آیا کتابی آسمانی دارید که در آن می‌خوانید در آخرت — یا به طور مطلق — هر چه برگزینید برای شما فراهم است، و در نتیجه شما نیز سعادت و بهشت را برای خود برگزیده‌اید؟!