تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه در المیزان

بحث روایی

و در همان کتاب در روایت ابوالجارود از امام باقر(ع) دربارهٔ سخن خداوند: « إِنّٰا بَلَوْنٰاهُمْ كَمٰا بَلَوْنٰا أَصْحٰابَ الْجَنَّهِ » (ما آنان را آزمودیم همان‌گونه که اهل آن باغ را آزمودیم) آمده است: اهل مکه به گرسنگی گرفتار شدند، چنان‌که اهل آن باغ گرفتار شدند؛ و آن باغی در دنیا و در سرزمین یمن بود که «رضوان» نامیده می‌شد و در نُه میلیِ صنعا قرار داشت.

و در همان کتاب به اسنادش از ابن‌عباس روایت شده است: به او گفته شد گروهی از این امت می‌پندارند که بنده گناه می‌کند و به سبب آن از روزی محروم می‌شود. ابن‌عباس گفت: به خدایی که جز او معبودی نیست سوگند، این نکته در کتاب خدا از خورشیدِ تابان در روز روشن‌تر است؛ خدا آن را در سورهٔ «ن و القلم» یاد کرده است:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «إِنّٰا بَلَوْنٰاهُمْ كَمٰا بَلَوْنٰا أَصْحٰابَ الْجَنَّهِ» تا آنجا که می‌فرماید: «كَالصَّرِيمِ»؛ «بلاء» به معنای آزمایش و دچارِ مصیبت شدن است، و «صرم» یعنی چیدن میوه‌ها از درختان، و «استثناء» به معنای جدا ساختنِ بخشی از حکم کل است، و نیز به معنای گفتنِ «إن شاء الله» هنگام ابراز سخنی قطعی است؛… ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۳۳ با هم

این آیات—یعنی از کلام الهی: « إِنّٰا بَلَوْنٰاهُمْ كَمٰا بَلَوْنٰا أَصْحٰابَ الْجَنَّهِ » (ما آنان را آزمودیم همان‌گونه که صاحبان آن باغ را آزمودیم) تا پایان هفده آیه [آیهٔ ۳۳]—هشداری است به تکذیب‌کنندگان پیامبر (ص) که به آن حضرت نسبت دیوانگی می‌دادند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۷ و ۳۰ با هم

اما بر پایهٔ آنچه روایت کرده‌اند که این آیات دربارهٔ قحطی و خشکسالی‌ای نازل شده که در پی نفرین پیامبر (ص) بر اهل مکه و قریش دامن‌گیرشان شد، آنجا که فرمود: «اللهم اشدد وطأتك علي مضر و اجعلها عليهم سنين كسني يوسف» (خدایا، سخت‌گیری‌ات را بر قبیلهٔ مُضَر فزونی بخش و آن را بر آنان سال‌های خشکسالی‌ای چون سال‌های [قحطی زمان] یوسف قرار ده)، مقصود از «بلاء» گرفتار شدنشان به قحطی است و داستانِ آنان مانند داستان صاحبان باغ خواهد بود؛ جز اینکه انطباقِ پایان داستان صاحبان باغ یعنی آیهٔ « فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَليٰ بَعْضٍ » (پس رو به یکدیگر کردند...) بر داستان اهل مکه پوشیده و نامعلوم است.

تفسیر آیه‌های ۱۷ و ۱۸ با هم

به هر روی، معنا چنین است: « إِنّٰا بَلَوْنٰاهُمْ » یعنی ما آنان را به بلا و مصیبت دچار ساختیم؛ « كَمٰا بَلَوْنٰا » همان‌گونه که دچار بلا کردیم « أَصْحٰابَ الْجَنَّهِ » (صاحبان آن باغ را) که گروهی از مردم یمن بودند و باغشان در همان‌جا بود و به‌خواست خدا داستانشان در بحث رواییِ پیش رو خواهد آمد؛ «إِذْ» ظرف زمان برای «بَلَوْنا» است؛ « أَقْسَمُوا » یعنی سوگند یاد کردند؛ « لَيَصْرِمُنَّهٰا » یعنی قطعاً میوه‌های باغشان را خواهند چید؛ « مُصْبِحِينَ » یعنی به هنگام درآمدن به صبحگاهان؛ و گویی آنان شبانه رایزنی و هم‌پیمانی کردند و تصمیم گرفتند بر چیدن میوه‌ها در بامداد آن شب، « وَ لاٰ يَسْتَثْنُونَ » (و [ان‌شاءالله] نمی‌گفتند [یا برای نیازمندان سهمی جدا نمی‌کردند])؛ یعنی از سرِ خودپسندی و تکیه بر اسباب ظاهری نگفتند: «مگر آنکه خدا بخواهد (إن شاء الله)». یا معنایش این است: سوگند خوردند در حالی که هیچ سهمی از میوه‌های خود را برای فقیران و بینوایان جدا نمی‌کردند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۳۳ با هم

پیرمردی بود که باغی داشت و هیچ میوه‌ای از آن را به خانه و سرای خود نمی‌برد مگر آنکه نخست حق هر صاحب‌حقی را می‌داد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۰ با هم

پس به خانه‌های خود بازگشتند و سپس به خدا سوگند یاد کردند که صبحگاهان حتماً میوه‌ها را بچینند و «ان‌شاءالله» نگفتند [و استثنا نکردند]. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۳۳ با هم

می‌گویم: مضمونی نزدیک به این حدیث و حدیث پیش از آن، در روایات دیگر نیز آمده است، و در برخی روایات آمده که آن باغ از آنِ مردی از بنی‌اسرائیل بود، سپس او درگذشت و فرزندانش از او ارث بردند و ماجرایشان همان شد که گذشت. ادامه در متن کامل