تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « سَنَسِمُهُ عَلَي الْخُرْطُومِ » (به‌زودی بر بینی‌اش داغِ [ننگ و خواری] می‌نهیم.) «وسم» و «سمه» به معنای نشانه‌گذاری و داغ نهادن است و «خرطوم» یعنی بینی. و گفته شده به‌کار بردن واژهٔ خرطوم برای بینیِ او—با آنکه این واژه تنها برای فیل و خوک به کار می‌رود—از باب تحقیر و تمسخر است. در این آیه هشداری است در برابر دشمنیِ سرسختانهٔ او با خدا و پیامبرش و با آنچه بر پیامبرش فرو فرستاده است.

و ظاهر آن است که مقصود از داغ نهادن بر بینی، نهایتِ خوار ساختن او با ذلتی آشکار است، به گونه‌ای که هر کس او را ببیند، با آن ذلت بشناسدش؛ چرا که بینی کانونِ نمودِ عزت و ذلت است؛ چنان‌که گفته می‌شود: «شمخ فلان بأنفه؛ فلانی باد به دماغ انداخت و تکبر ورزید»، «حمي فلان أنفه» (فلانی از بینی خود پاسداری کرد و غیرت به خرج داد)، «أرغمت أنفه؛ بینی‌اش را به خاک مالیدم» و «جدع أنفه؛ بینی‌اش را برید و او را خوار ساخت».

و ظاهر آن است که این داغ نهادن بر بینی، از رخدادهایی است که در روز قیامت واقع خواهد شد، نه در دنیا؛ هرچند برخی با تکلف کوشیده‌اند آن را بر رسوایی‌اش در دنیا حمل و توجیه کنند.