تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ ملک

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمٰاءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذٰا هِيَ تَمُورُ » (آیا از آن‌که در آسمان است ایمن شده‌اید که زمین را بشکافد و شما را در آن فرو بَرَد و ناگاه زمین به تلاطم و لرزه درآید؟!). این آیه بیم‌دادن و ترساندنی پس از اقامهٔ حجت است، و نکوهشی بر سهل‌انگاریِ آنان در امر پروردگاری و بی‌اعتنایی‌شان به شکرگزاری در برابر نعمت‌های پروردگار؛ شکری که باید با گردن‌نهادن به ربوبیتِ او و رهاکردنِ همتایانِ ساختگی‌شان انجام می‌گرفت.

مقصود از «آن‌که در آسمان است»، فرشتگانی هستند که در آسمان سکونت دارند و بر رخدادهای جهان هستی گماشته شده‌اند، و مفرد آمدنِ ضمیر در عبارت «مَنْ» به اعتبار لفظِ آن است. «خَسْفِ زمين» به قومی، به معنای شکافتن زمین و ناپدید ساختن آنان در دلِ آن است؛ و «مَوْر» بر پایهٔ آنچه در مجمع‌البیان آمده، رفت‌وآمد و حرکتِ پی‌درپی همچون موج است.

معنای آیه این است: آیا در کفرتان به پروردگاریِ خدای متعال، از فرشتگانِ ساکن آسمان که کارگزار امور جهان‌اند آسوده‌خاطر شده‌اید که به فرمان خدا زمین را بشکافند و شما را در دل آن ناپدید سازند، و آن‌گاه زمین با زلزله‌اش پیوسته در رفت‌وآمد بلرزد و زیرورو شود؟

و گفته شده است: مراد از «کسی که در آسمان است»، خدای پاک و منزه است و مقصود از بودنِ او در آسمان، حضور سلطنت، تدبیر و فرمان او در آنجاست؛ چراکه محال است خدای متعال در مکان یا سمتی باشد یا جهانی از جهان‌ها او را در بر گیرد. این معنا هرچند اشکالی ندارد، اما بر خلاف ظاهر آیه است.