تفسیر آیهٔ ۴ سورهٔ صف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقٰاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيٰانٌ مَرْصُوصٌ » (همانا خداوند کسانی را دوست می‌دارد که در راه او صف‌بسته و یکپارچه می‌جنگند، گویی بنایی استوار و به‌هم‌پیوسته‌اند). «صف» به معنای چیدن اشیاء بر خطی راست است، مانند صف بستن انسان‌ها یا درختان؛ راغب چنین گفته است. «صفّاً» مصدر است که به معنای اسم فاعل (صف‌کشیده) آمده و به همین دلیل جمع بسته نشده است، و از نظر نحوی، حال است برای ضمیر فاعل در « يُقٰاتِلُونَ »؛ و معنا چنین است: در راه او می‌جنگند در حالی که صف بسته‌اند.

«بنیان» همان بنا و ساختمان است، و «مرصوص» از رصاص (سرب) گرفته شده و مقصود از آن بنایی است که با سرب چنان محکم و یکپارچه شده که در برابر عوامل ویرانگری که با آن برخورد می‌کند، ایستادگی می‌ورزد.

این آیه با دلالت التزامی، علت نکوهش در این مورد خاص را بیان می‌کند—که همان وعده دادن به پایداری در نبرد و سپس گریختن باشد—همان‌طور که آیهٔ پیشین، علت سرزنش بر مطلقِ «گفتن آنچه عمل نمی‌کنند» را بیان می‌کرد. زیرا خدای پاک و منزه چون کسانی را دوست می‌دارد که می‌جنگند و در جای خود پایدار می‌مانند و عقب نمی‌نشینند، لازمه‌اش این است که از کسانی که وعدهٔ پایداری می‌دهند ولی هنگام حضور در میدان جنگ می‌گریزند، بیزار و خشمگین باشد.

بحث روایی

در تفسیر قمی دربارهٔ سخن خدای متعال: « إِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقٰاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا-كَأَنَّهُمْ بُنْيٰانٌ مَرْصُوصٌ » (خداوند کسانی را دوست می‌دارد که صف‌بسته در راه او کارزار می‌کنند، گویی بنایی استوار و نفوذناپذیرند) آمده است: «همانند بنایی زوال‌ناپذیر صف می‌کشند».