تفسیر آیهٔ ۹۶ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فٰالِقُ الْإِصْبٰاحِ وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً » (شکافندهٔ صبحگاهان است و شب را مایهٔ آرامش قرار داد) تا پایان آیه. «إِصباح» با کسرهٔ همزه همان صبح است و در اصل مصدر می‌باشد؛ «سَکَن» چیزی است که مایهٔ آرامش انسان شود و بدان آرام گیرد؛ و «حُسبان» جمعِ حساب است و برخی نیز گفته‌اند مصدرِ فعلِ حَسِبَ است. سخن او: « وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً » عطف بر فرمودهٔ او: « فٰالِقُ الْإِصْبٰاحِ » است و هرگاه جملهٔ اسمیه دربردارندهٔ معنای فعل باشد، عطف‌کردن جملهٔ فعلیه بر اسمیه هیچ ایرادی ندارد؛ همچنین «وَ جاعِل» نیز قرائت شده است.

و در شکافتن سپیده‌دم و قرار دادن شب مایۀ آرامش—تا جنبندگان در آن از تکاپو بازایستند و قوای خود را تجدید کنند و خستگی، درماندگی و فرسودگیِ ناشی از تلاش روزانه را برطرف سازند—و نیز در قرار دادن خورشید و ماه برای زمان‌سنجی—بر پایۀ آنچه از پدیدار شدن شب و روز و ماه‌ها و سال‌ها بر اثر حرکت آن دو در ظاهرِ حس نمایان می‌شود—اندازه‌گیری و تدبیر شگفت‌انگیزی برای حرکت‌ها در این جهان ناپایدار و دگرگون‌شونده وجود دارد؛ تدبیری که سامان معیشت انسان با آن انتظام می‌یابد و کار زندگی‌اش سامان می‌پذیرد. از این رو در پایان آیه فرمود: « ذٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ » (این سنجش و اندازه‌گیریِ توانمندِ شکست‌ناپذیر و داناست). پس او همان شکست‌ناپذیری است که هیچ چیره‌گری بر او پیروز نمی‌شود تا چیزی از تدبیرش را تباه کند، و دانایی است که به هیچ‌یک از مصالح قلمرو فرمانروایی‌اش ناآگاه نیست؛ تا مبادا آن را چنان سامان دهد که چه‌بسا خودبه‌خود تباه شود و به مقتضای طبیعتش دوام نیاورد.

بحث روایی

و در تفسیر عیاشی، دربارهٔ این فرموده که خدای متعال می‌فرماید: « وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً » (و شب را مایهٔ آرامش قرار داد [انعام: ۹۶])، از حسن بن علی فرزند دخترِ الیاس نقل شده است که گفت: از ابوالحسن امام رضا (ع) شنیدم که می‌فرمود: «إن الله جعل الليل سكنا و جعل النساء سكنا،و من السنة التزويج بالليل و إطعام الطعام» (همانا خداوند شب را مایهٔ آرامش قرار داد و زنان را نیز مایهٔ آرامش ساخت، و از سنّت است که ازدواج در شب برگزار شود و طعام داده شود).

و در همان کتاب، از علی بن عُقبه، از پدرش، از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: «تزوجوا بالليل فإن الله جعله سكنا-و لا تطلبوا الحوائج بالليل» (شب‌هنگام ازدواج کنید، چراکه خداوند آن را مایهٔ آرامش قرار داده است، و شب‌هنگام در پی برآوردن نیازها نروید).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹۵ تا ۹۹ با هم

خدای پاک و منزه اموری از آفریده‌های خویش را یاد کرده است تا هر کس اهل اندیشه و بینش است در آن‌ها تأمل کند و راه یابد، و با نگریستن در آن‌ها به یگانگی‌اش رهنمون گردد. ادامه در متن کامل