تفسیر آیهٔ ۹۷ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهٰا » (و اوست که ستارگان را برای شما قرار داد تا به وسیلهٔ آن‌ها راه یابید...) تا آخر آیه. معنای آیه روشن است؛ و مقصود از «تفصیل آیات» (جداگانه و مشخص بیان کردن نشانه‌ها)، یا دسته‌بندی و جداسازیِ آن‌ها در نظام آفرینش (تکوینی) است یا شرح و بیانِ تفصیلیِ آن‌ها در الفاظ.

میان این‌که مصالح زندگی و معیشت انسان در این جهان مورد نظر باشد—همان‌گونه که در ظاهرِ حس از حرکت این اجرام بزرگِ آسمانی و کره‌های دارای جاذبۀ فلکی به نظر می‌رسد—و میان این‌که تک‌تکِ این اجرام با اراده‌ای الهی و مستقل مقصود بوده و با مشیتی آفریده شده باشند که به خود آن جرم وابسته و ویژۀ همان است، هیچ منافاتی نیست؛ زیرا جهات و ابعاد گوناگون است، و تحقق یافتنِ یک جهت مانع از تحقق جهتی دیگر نمی‌شود، و پیوستگی و ارتباط بر سراسرِ اجزای جهان هستی حاکم است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹۵ تا ۹۹ با هم

خدای پاک و منزه اموری از آفریده‌های خویش را یاد کرده است تا هر کس اهل اندیشه و بینش است در آن‌ها تأمل کند و راه یابد، و با نگریستن در آن‌ها به یگانگی‌اش رهنمون گردد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۹۷ تا ۹۹ با هم

خداوند ستارگان را نشانه‌ای ویژه برای گروهی دانسته که اهل دانش‌اند، و آفرینش جان‌های انسانی را نشانه‌ای مخصوص برای گروهی شمرده که ژرف می‌اندیشند، و تدبیر نظام رویاندن را نشانه‌ای برای گروهی خوانده که ایمان می‌آورند. تناسب این تعابیر روشن است؛ زیرا نگریستن در نظامِ رویش و گیاهان امری ساده است که نیازمند تکلف و زحمت چندانی نیست، بلکه فهمِ عمومی نیز به آن پی می‌برد، به این شرط که با روشناییِ انصافِ ایمانی روشن شود و به آلودگیِ عناد و لجبازی نیالاید. اما نگریستن در ستارگان و وضعیت‌های آسمانی، از محدودهٔ دانشمندانِ این فن فراتر نمی‌رود؛ همان کسانی که ستارگان، جایگاه‌های آن‌ها و دیگر حالت‌های فلکی را تا اندازه‌ای می‌شناسند، و فهم تودهٔ مردم جز با زحمت و آموزش به آن راه نمی‌یابد. اما نشانهٔ مربوط به جان‌های آدمی، آگاهی از آن و رازهای آفرینش نهفته در آن، افزون بر بررسی نظری، به مراقبت باطنی، ژرف‌نگریِ بسیار و درنگ و استواریِ کامل نیازمند است، و معنای «فقه» (فهم عمیق) نیز همین است.