تفسیر آیهٔ ۱۵۰ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ » تا آخر آیه (بگو: گواهان خود را که گواهی می‌دهند خدا این‌ها را حرام کرده است، بیاورید...). «هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمْ» یعنی گواهان خود را بیاورید؛ و «هَلُمَّ» اسم‌فعل است که برای مفرد، مثنی و جمع یکسان به کار می‌رود. مراد از شهادت، ادای شهادت است، و اشاره در «هٰذٰا» (این) به همان چیزهایی است که نزد آنان حرام دانسته می‌شد. این خطاب، خطابی تعجیزی (برای نشان دادن ناتوانیِ طرف مقابل) است که خدای پاک و منزه بدان فرمان داده تا آشکار سازد آنان در این ادعای خود که خدا این‌ها را حرام کرده، دروغ‌پردازند؛ ازاین‌رو کنایه از حرام نبودنِ آن چیزهاست.

و سخن او که می‌فرماید: « فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ » (پس اگر هم گواهی دادند، تو با آنان گواهی مده)، در معنای ترقّی (اوج بخشیدن به سخن) است؛ و معنایش این است: هیچ شاهدی در میان آنان نیست که بر چنین چیزی گواهی دهد، پس تحریمی در کار نیست؛ تا آنجا که اگر به تحریم گواهی هم دادند، تو با آنان گواهی مده؛ زیرا تحریمی در میان نیست و به گواهیِ آنان نیز اعتنایی نمی‌شود، چرا که آنان گروهی هستند که از هوا و هوس‌های خود پیروی می‌کنند.

پس سخن او که می‌فرماید: « وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا » (و از هواهای کسانی که آیات ما را دروغ شمردند پیروی مکن...)، عطف تفسیر برای « فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ » (پس اگر گواهی دادند با آنان گواهی مده) است؛ یعنی گواهی دادنِ تو پیروی از هوس‌های آنان خواهد بود، همان‌گونه که گواهیِ خودِ آنان نیز ناشی از پیروی از هوس‌هاست. و چگونه چنین نباشد؟ در حالی که آنان قومی هستند که آیات درخشان خدا را تکذیب کردند، به آخرت ایمان نمی‌آورند و برای پروردگارشان، دیگری از آفریدگانش مانند بت‌ها را همتا قرار می‌دهند؛ و با وجود روشنگریِ تمام و تابش برهان، هیچ‌کس جز هوس‌پیروان بر چنین کاری جرئت نمی‌ورزد.