تفسیر آیهٔ ۱۳۵ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ يٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَليٰ مَكٰانَتِكُمْ إِنِّي عٰامِلٌ » (بگو: ای قوم من، بر پایه‌ی جایگاه و حالِ خود عمل کنید، بی‌گمان من نیز عمل می‌کنم) تا پایان آیه. «مکانت» همان منزلت و حالتی است که چیز بر آن استوار می‌شود، و «عاقبتِ» هر چیز، آن فرجامی است که کار به آن ختم می‌گردد، و چنان‌که گفته‌اند در اصل مصدری مانند «عُقبیٰ» است. تعبیر «كانت له عاقبة الدار» کنایه از پیروزی شخص در تلاش خویش و دست یافتن به مقصودش است. در این آیه بازگشتی است به آنچه سخن با آن آغاز شده بود، یعنی فرموده‌ی خدای متعال در چند آیه‌ی پیش‌تر که: « اِتَّبِعْ مٰا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ » (از آنچه از سوی پروردگارت به تو وحی شده است پیروی کن، معبودی جز او نیست، و از مشرکان روی بگردان).

و معنا این است: به مشرکان بگو: ای قوم من، بر همان منزلت و حالتی که از شرک و کفر دارید عمل کنید—و در این دستور، تهدیدی نهفته است—و بر ستمی که بر آن هستید پایدار بمانید؛ من نیز بر نعمتی که به من ارزانی شده، یعنی ایمان و دعوت به یکتاپرستی، عمل می‌کنم و پایدارم. پس به زودی خواهید دانست چه کسی سعادتمند می‌شود و در عمل خود به پیروزی می‌رسد؛ و آن پیروزمند من هستم نه شما، چرا که شما به سبب شرک خود ستمکارید و ستمکاران در ستمگریِ خویش رستگار نمی‌شوند.

گاهی گفته شده که عبارت « إِنِّي عٰامِلٌ » (من عمل‌کننده‌ام) خبری از جانب خدای پاک و منزه است مبنی بر اینکه او به آنچه از رستاخیز و جزا وعده داده است عمل می‌کند؛ ولی این سخن نادرست است و سیاقِ ادامه‌ی آیه، یعنی « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عٰاقِبَهُ الدّٰارِ » (پس به زودی خواهید دانست که فرجام نیکوی سرای آخرت از آنِ کیست)، آن را رد می‌کند.