تفسیر آیهٔ ۱۳۳ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَهِ » (و پروردگارت بی‌نیاز و صاحب رحمت است) تا پایان آیه. این بیان، بیانی عام برای نفی هرگونه ستم از خدای متعال در پهنهٔ آفرینش است.

توضیح آنکه: ستم ـ که همان نهادن چیزی در غیر جایگاه شایسته‌اش، و به بیانی دیگر پایمال کردنِ حق است ـ از سوی ستمکار با گرفتن چیزی یا واگذاشتنِ آن، تنها به یکی از دو انگیزه رخ می‌دهد: یا به سبب نیازی است که به نوعی به آن دارد؛ مانند اینکه نفعی از آن به خود او یا به کسی که دوستش دارد برسد، یا زیانی از خود او یا از وابستگانش برطرف شود؛ و یا نه از روی نیاز، بلکه به سبب سنگدلیِ درونی و قساوت قلبی است که در اثر آن، به رنج‌ها و سختی‌هایی که ستمدیده تحمل می‌کند اعتنایی ندارد؛ و این کار نه از روی نیازمندی، بلکه از آثارِ آن خصلتِ شوم (قساوت) است.

و خدای پاک و منزه از هر دو صفتِ ناپسند پیراسته است؛ زیرا او بی‌نیازی است که هیچ نیازی به ساحت او راه ندارد و فقری بدو نمی‌رسد، و صاحب رحمتی مطلق و فراگیر است که با آن به هر موجودی به فراخور حالش نعمت می‌بخشد؛ از این رو خدای پاک و منزه به هیچ‌کس ستم نمی‌کند. و این همان حقیقتی است که این سخن پروردگار بر آن دلالت دارد: « وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَهِ » (و پروردگارت بی‌نیاز و دارای رحمت است) تا پایان آیه؛ و معنای آیه چنین است:

و پروردگار تو همان کسی است که به بی‌نیازی مطلق وصف می‌شود؛ بی‌نیازی‌ای که هیچ فقر و نیازی همراه آن نیست، و به رحمت مطلقی که همه‌چیز را فرا گرفته است. مقتضای این دو صفت آن است که او به سبب بی‌نیازی‌اش توانایی دارد شما را از میان ببرد و پس از شما، به اقتضای رحمتش، هر آفریده‌ای را که بخواهد جانشین سازد؛ و گواه این امر آن است که شما را نیز با رحمت خود از نسل گروهی دیگر پدید آورد که با بی‌نیازی‌اش از آنان، نابودشان ساخته بود.

و در تعبیر « مٰا يَشٰاءُ » (آنچه بخواهد)، به جای گفتنِ «مَن يشاء» (هر کس را بخواهد)، ابهامی به کار رفته است تا بر گستردگی قدرت الهی دلالت کند.