تفسیر آیهٔ ۱۵ سورهٔ حشر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيباً ذٰاقُوا وَبٰالَ أَمْرِهِمْ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ » (همانند کسانی هستند که اندکی پیش از آنان بودند و سرانجام ناگوار کارِ خویش را چشیدند، و برایشان عذابی دردناک خواهد بود). واژهٔ «وبال» به معنای سرانجام بد است، و کلمهٔ « قَرِيباً » به عنوان قید زمان به کار رفته؛ یعنی «در زمانی نزدیک».

و عبارت « كَمَثَلِ » (مانندِ...)، خبر برای مبتدای محذوف است و در تقدیر «مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ...» (داستانِ آنان همانند داستانِ...) بوده است، و معنای آیه این است:

داستانِ آنان، یعنی داستان یهودیان بنی‌نضیر در پیمان‌شکنی و اینکه منافقان به دروغ به آنان وعدهٔ یاری دادند و سپس کارشان به بیرون رانده شدن انجامید، همانند داستان کسانی است که اندکی پیش از آنان بودند؛ یعنی «بنی‌قینقاع» که گروه دیگری از یهودیان مدینه بودند. آنان پس از جنگ بدر پیمان شکستند و پیامبر خدا (ص) آنان را به «اَذْرِعات» تبعید کرد. منافقان به بنی‌قینقاع نیز وعده داده بودند که درباره‌شان با پیامبر خدا (ص) سخن بگویند و نگذارند اخراج شوند، اما به آنان خیانت کردند؛ در نتیجه، بنی‌قینقاع فرجام ناگوار کار خود را چشیدند و در آخرت نیز عذابی دردناک دارند. و گفته شده است: مراد از کسانی که پیش از آنان بودند، کافران مکه در روز بدر هستند؛ اما معنای نخست با سیاق آیات سازگارتر است.

به هر حال، آن‌گونه که سیاق نشان می‌دهد، این مَثَل برای بنی‌نضیر است نه برای منافقان.