تفسیر آیهٔ ۱۳ سورهٔ حشر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَهً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللّٰهِ » (بی‌تردید هراس شما در سینه‌های آنان بیشتر از هراسشان از خداست) تا آخر آیه. ضمیرهای جمع به منافقان بازمی‌گردد، و «رهبت» به معنای بیم و ترس است. این آیه در مقام بیان علت این سخن است: « وَ لَئِنْ نَصَرُوهُمْ لَيُوَلُّنَّ الْأَدْبٰارَ »؛ یعنی فرارشان به این دلیل است که ترس آنان از شما شدیدتر از ترسشان از خداست، از این رو اگر بجنگید تاب مقاومت در برابرتان را ندارند و در برابر شما پایداری نمی‌کنند.

و خداوند علت آن را با این کلام روشن ساخته است: « ذٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ يَفْقَهُونَ » (این بدان سبب است که آنان مردمی هستند که فهم عمیق ندارند). اشاره با کلمهٔ «ذلک» (این) به همان نکته است که ترسِ آنان از مؤمنان بیشتر از ترسشان از خداست؛ یعنی هراسشان از شما به این خاطر است که اهل فهم و درک درست نیستند، و اگر حقیقت امر را به‌خوبی درمی‌یافتند، برایشان آشکار می‌شد که ادارهٔ همهٔ امور به دست خدای متعال است و هیچ‌کس جز او اختیاری در کارها ندارد، چه مسلمانان باشند و چه دیگران؛ و هیچ موجودی جز او توانایی بر کار خیر یا شر، یا سودمند یا زیان‌بار ندارد مگر به توان و نیرویی از سوی خودِ او؛ بنابراین سزاوار نیست که از کسی جز خدای عزّوجلّ هراسی به دل راه یابد.