تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ مجادله

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللّٰهُ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُهُمْ بِمٰا عَمِلُوا » (روزی که خداوند همگی آنان را برمی‌انگیزد و از آنچه کرده‌اند باخبرشان می‌سازد)؛ این عبارت، ظرفِ زمان برای این سخن است: « وَ لِلْكٰافِرِينَ عَذٰابٌ أَلِيمٌ » (و برای کافران عذابی دردناک است)؛ یعنی عذاب دردناک در روزی برای آنان خواهد بود که خداوند همگی‌شان را برمی‌انگیزد، و آن، روز حساب و پاداش است؛ پس آنان را از حقیقتِ تمام کارهایی که در دنیا انجام داده‌اند باخبر می‌سازد.

و سخن خدای متعال که: « أَحْصٰاهُ اللّٰهُ وَ نَسُوهُ » (خداوند آن را به شمارش درآورده و خودشان فراموشش کرده‌اند)؛ «احصاء» به معنای احاطه داشتن بر شمار چیزی است، بی‌آنکه ذره‌ای از آن از دست برود و از قلم بیفتد. راغب گفته است: «احصاء» به دست آوردن و ثبت چیزی با شمارش است؛ گفته می‌شود: «أحصيت كذا» (آن را شمردم). ریشهٔ این واژه از لفظ «حصیٰ» (ریگ) گرفته شده، و کاربردش در این معنا از آن روست که عرب‌ها در شمارش بر ریگ‌ها تکیه می‌کردند، همان‌گونه که ما در شمارش بر انگشتان تکیه می‌کنیم. (پایان سخن راغب).

و سخن او که: « وَ اللّٰهُ عَليٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ » (و خدا بر همه‌چیز گواه و حاضر است)، دلیلی است بر جملهٔ « أَحْصٰاهُ اللّٰهُ » (خداوند آن را به شمارش درآورده است)؛ و تفسیرِ گواهی و حضور خداوند بر همه‌چیز، در پایان سورهٔ حم سجده (فصلت) گذشت.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵ و ۶ با هم

هرچند این آیه و آیهٔ پس از آن می‌تواند کلامی نوآغاز باشد که سرانجام و پیامد دشمنی با خدا و پیامبرش را بیان می‌کند، اما سیاق کلام نشان می‌دهد که این دو آیه برای بیان دلیلِ پایانِ آیهٔ پیشین آورده شده‌اند، که معنایش نهی از ستیز با خدا و پیامبرش بود. معنا چنین است: ما تنها از آن رو شما را به ایمان به خدا و پیامبرش فرمان دادیم و از پا فراتر نهادن از مرزهای الهی و کفر ورزیدن به آن‌ها بازداشتیم، که کسانی که با مخالفت‌ورزی به ستیز با خدا و پیامبرش برمی‌خیزند، خوار و رسوا شدند؛ همان‌گونه که پیشینیانِ آنان خوار و رسوا گشتند.