تفسیر آیه ۶۰ سوره واقعه با معنی

خدای متعال می‌فرماید: « نَحْنُ قَدَّرْنٰا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ وَ مٰا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ » (ماییم که مرگ را میان شما مقدر ساختیم و هرگز بر ما پیشی گرفته نمی‌شود (در برابر ما مغلوب نمی‌شویم)). تدبیر امر آفرینش با تمام شئون و ویژگی‌هایش، از لوازمِ خودِ آفرینش (به معنای هستی‌بخشی) است. از این رو، هستیِ انسان که از نخستین لحظهٔ پیدایش تا واپسین دمِ زندگی دنیایی‌اش محدود است، با همهٔ ویژگی‌ها و دگرگونی‌هایی که بر او عارض می‌شود، با تقدیرِ آفریدگارِ با عزت و جلال اوست. پس مرگ او نیز مانند زندگی‌اش با تقدیر الهی است، و چنین نیست که مرگ به خاطر نقصی در توانایی آفریدگارش گریبان‌گیر او شود—به این معنا که نتواند او را طوری بیافریند که مرگ به سراغش نیاید—یا از سوی اسباب و عواملی باشد که با اثرگذاری در او مرگ را پدید آورند و در نتیجه، حیاتی را که آفریدگار متعال به او بخشیده باطل سازند؛ چراکه لازمهٔ چنین پنداری آن است که توانایی خدای متعال محدود و ناقص باشد، و برخی اسباب او را ناتوان کنند و اراده‌شان بر ارادهٔ او چیره گردد، در حالی که این امر محال است؛ زیرا قدرت او نامحدود و مطلق است و اراده‌اش هرگز مغلوب نمی‌شود.

از این بیان روشن می‌شود که مقصود از سخن خدای متعال: « نَحْنُ قَدَّرْنٰا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ »، این است که مرگ حقیقتی مقدَّر و اندازه‌گیری‌شده است، نه امری که نحوهٔ وجودِ موجود زنده ذاتاً آن را اقتضا کند و بطلبد؛ بلکه خدای متعال خود برای او وجودی با اندازه‌ای مشخص و سپس مرگی در پیِ آن مقدر فرموده است.

و نیز مقصود از سخن خدای متعال: « وَ مٰا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ »—با توجه به اینکه «سَبْق» به معنای پیروزی و غلبه، و «مسبوق» به معنای شکست‌خورده و مغلوب است—این است که ما در پیش‌آمدن مرگ به واسطهٔ عوامل مقارن با آن، هرگز مغلوب نگشته‌ایم؛ به این صورت که حیاتی به شما ببخشیم و بخواهیم که آن حیات برای شما پایدار بماند، ولی آن اسباب و عوامل بر ما پیشی گیرند و چیره شوند و حیاتی را که ما دوامش را می‌خواستیم، با مرگ باطل سازند.

حاصل معنای این دو آیه آن است که مرگ در میان شما تنها با تقدیر و تدبیر ماست؛ نه به خاطر نقصی در توانایی ما که تداوم بخشیدن به زندگی شما برایمان میسر نباشد، و نه به دلیل چیرگی اسباب نابودگر و هلاک‌کننده و ناتوان ساختن ما در نگاهبانی از حیات شما؛ بلکه ما آن را در میانتان بر پایهٔ جایگزینی همانندها، بردنِ گروهی و آوردنِ گروهی دیگر، و نیز پدید آوردن آفرینشی مناسبِ حیات آخرت برای شما—فراتر از این آفرینش دنیایی و ناپایدار—مقدر کرده‌ایم. بنابراین، مرگ انتقال از سرایی به سرای دیگر و دگرگونی از آفرینشی به آفرینش دیگر است، نه نابودی محض و فنا.

تفسیر آیهٔ ۶۰ سورهٔ واقعه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیرهای دیگر