تفسیر آیهٔ ۲ سورهٔ رحمن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و فرمودهٔ او: « عَلَّمَ الْقُرْآنَ » (قرآن را آموزش داد)، آغاز شمارش نعمت‌های الهی است؛ و از آنجا که قرآن از نظر ارزش و شأن بزرگ‌ترینِ نعمت‌ها و از نظر جایگاه بلندمرتبه‌ترینِ آن‌هاست ــ چرا که کلام خداست که صراط مستقیم او را ترسیم می‌کند و دربردارندهٔ بیان راه سعادت است؛ سعادتی که نهایت آرزوی هر آرزومند و اوج خواستهٔ هر درخواست‌کننده است ــ یادآوریِ آموزش قرآن را بر دیگر نعمت‌ها مقدم داشت، حتی بر آفرینش جن و انس که قرآن برای آموزش دادن به آن‌ها نازل شده است.

و مفعول نخست « عَلَّمَ » (آموخت) حذف شده است که همان «انسان» یا «جن و انس» است؛ و تقدیر عبارت، «علم الإنسان القرآن» (قرآن را به انسان آموخت) یا «علم الإنس و الجن القرآن» (قرآن را به جن و انس آموخت) می‌باشد. این احتمال دوم، هرچند مفسران بدان نپرداخته‌اند، به درستی نزدیک‌تر است؛ زیرا این سوره در لابه‌لای آیاتش جنیان را نیز مانند آدمیان مخاطب ساخته است، و اگر شمول آموزش در این فرمودهٔ پروردگار نبود:

« عَلَّمَ الْقُرْآنَ » (قرآن را آموزش داد) که آن‌ها را نیز فرا می‌گیرد، این خطاب به سامان نمی‌رسید و تمام نمی‌شد.

و گفته شده است مفعول حذف‌شده، حضرت محمد (ص) یا جبرئیل است؛ ولی آنچه با سیاق آیات تناسب بیشتری دارد، همان وجه پیش‌گفته است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ و ۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « اَلرَّحْمٰنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ » (خدای بخشنده، قرآن را آموزش داد). «الرحمن» چنان‌که در تفسیر سورهٔ فاتحه گذشت، صیغهٔ مبالغه است و بر فراوانیِ رحمت از راه بخشیدنِ نعمت‌ها دلالت دارد؛ از این رو شایسته بود این نام نعمتی را که مؤمن و کافر در دنیا به آن می‌رسند و نعمتی را که مؤمن در آخرت از آن بهره‌مند می‌شود، فرا بگیرد. و به سبب همین عمومیت و فراگیری، مناسب بود که سخن با آن آغاز شود، زیرا گفتار در این سوره انواع نعمت‌های دنیوی و اخروی را در بر دارد که جهانِ ثقلین (دو گروه گران‌سنگ انس و جن) با آن‌ها نظام می‌یابد.