تفسیر آیهٔ ۵۵ سورهٔ قمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ » (در جایگاهی راستین، نزد پادشاهی بسیار مقتدر). «مَقْعَد» یعنی مجلس و جایگاه؛ «مَلیک» چنان‌که گفته‌اند صیغهٔ مبالغه برای «مَلِک» (فرمانروا) است، نه این‌که کسرِهٔ لام در «مَلِک» کشیده شده باشد؛ و «مُقتَدِر» یعنی توانایی با قدرتی بس بزرگ، و او همان خدای پاک و منزه است.

مراد از «صدق»، راستی و درستیِ پرهیزگاران در ایمان و عملشان است که واژهٔ «مقعد» (جایگاه) به سبب نوعی مناسبت به آن اضافه شده است؛ و ممکن است مقصود این باشد که جایگاه آنان و آنچه در آن دارند، سراسر راستی و حقیقتی است که دروغی بدان نمی‌آمیزد؛ از این رو برای آنان حضوری است که غیبتی با آن نیست، و قربی که دوری‌ای همراهش ندارد، و نعمتی که هیچ نقمتی در پی‌اش نیست، و سروری که اندوهی با آن نمی‌آمیزد، و بقایی که فنایی در آن راه ندارد.

همچنین ممکن است مراد از «صدق»، راست‌بودنِ همین خبر باشد، از آن جهت که نوید و وعده‌ای زیبا برای پرهیزگاران است. بر پایهٔ این احتمال، نوعی مقایسه و تقابل میان توصیف سرانجام پرهیزگاران و مجرمان وجود دارد؛ زیرا مجرمان با عذاب و گمراهی بیم داده شدند و تأکید گردید که این وعید بخشی از قَدَر (تقدیر حتمی الهی) است و هرگز تخلف نمی‌پذیرد، و از سوی دیگر به پرهیزگاران وعدهٔ پاداش و حضور در پیشگاه پروردگارِ فرمانروای مقتدرشان داده شد و تثبیت گردید که این وعده، راستی و حقیقتی است که هیچ دروغی در آن نیست.

بحث روایی

و در همان کتاب، ابونعیم از جابر روایت کرده که گفت: روزی در حالی که پیامبر خدا (ص) در مسجد مدینه بود، یکی از یارانش بهشت را یاد کرد؛ پس پیامبر (ص) فرمود: «يا أبا دجانة-أ ما علمت أن من أحبنا و ابتلي بمحبتنا- أسكنه الله تعالى معنا؟» (ای ابودجانه، آیا ندانسته‌ای که هر کس ما را دوست بدارد و با محبّت ما آزموده شود، خدای متعال او را همراه ما سکونت می‌دهد؟)؛ سپس تلاوت فرمود: « فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ » (در جایگاهی راستین، نزد پادشاهی مقتدر).

و در کتاب «روح المعانی»، دربارهٔ سخن خدای متعال: « فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ » تا پایان آیه، آمده است:

جعفر صادق (رضی‌الله‌عنه) فرمود:

«مدح المكان بالصدق فلا يقعد فيه إلا أهل الصدق» (آن جایگاه را به راستی و درستی ستوده است؛ پس در آن جای نمی‌گیرد مگر اهل راستی).