تفسیر آیهٔ ۴۹ سورهٔ طور

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن پروردگار که فرمود: « وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ » (و پاره‌ای از شب را تسبیح او گوی)؛ یعنی در بخشی از شب پروردگارت را تسبیح کن، و مقصود از آن نماز شب است؛ و گفته شده مقصود، نماز مغرب و نماز عشا است.

و سخن پروردگار که فرمود: « وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ » (و به هنگام ناپدید شدن ستارگان)؛ گفته‌اند: مقصود، زمان بازپس‌نشستن و ناپدید شدن ستارگان در روشنایی بامداد است که همان دو رکعت نماز نافله پیش از نماز واجب صبح باشد؛ و گفته شده مقصود، خودِ نماز واجب صبح است؛ و نیز گفته‌اند:

مقصود، تسبیح خدای متعال در بامداد و شامگاه است بدون آنکه از یاد او غفلت شود.

بحث روایی

و در همان کتاب با سند خود از امام رضا (ع) روایت کرده است که فرمود: «أدبار السجود» (پس از سجده‌ها) چهار رکعت نافله پس از نماز مغرب است، و «إدبار النجوم» (هنگام ناپدید شدن ستارگان) دو رکعت نافله پیش از نماز صبح است.

می‌گویم: بخش پایانی این روایت را مجمع‌البیان از امام باقر و امام صادق (ع)، و قمی با سند خویش از زراره، از امام باقر (ع) روایت کرده‌اند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۵ تا ۴۹ با هم

این آیات سوره را پایان می‌بخشند و به پیامبر (ص) فرمان می‌دهند که این تکذیب‌کنندگان را به حال خود واگذارد و کاری به کارشان نداشته باشد، و در برابر حکم پروردگارش شکیبایی ورزد و همراه با ستایش او تسبیح گوید. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۴۸ و ۴۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ » (و هنگامی که برمی‌خیزی، همراه با ستایش پروردگارت او را تسبیح گوی، و پاره‌ای از شب و به هنگام پشت کردن ستارگان [هنگام سحر] نیز او را تسبیح کن). حرف «بـ» در « بِحَمْدِ » برای مصاحبت (همراهی) است؛ یعنی پروردگارت را تسبیح و تنزیه کن در حالی که تسبیحت همراه با ستایش او باشد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴۸ و ۴۹ با هم

در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ » (و چون برمی‌خیزی پروردگارت را با ستایش تسبیح گوی) آمده است: فرمود: برخاستن برای نماز شب است، و دربارهٔ « فَسَبِّحْهُ » (پس تسبیحش گوی) فرمود: همان نماز شب است.

می‌گویم: این معنا در مجمع‌البیان نیز از زراره، حمران و محمد بن مسلم، از امام باقر و امام صادق (ع) روایت شده است.