تفسیر آیهٔ ۴۸ سورهٔ طور

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنٰا » (و در برابر حکم پروردگارت شکیبایی کن، چرا که تو زیر نظر و در پیش دیدگان مایی)؛ این جمله عطف بر « فَذَرْهُمْ » (پس رهایشان کن) است. ظاهر سیاق نشان می‌دهد که مراد از «حکم»، فرمانِ خدای متعال دربارهٔ تکذیب‌کنندگان مبنی بر مهلت دادن، فرصت دادن و مهر نهادن بر دل‌هایشان است، و دربارهٔ پیامبر (ص) این است که با وجود همهٔ آزارها در راه خدا، به سوی حق دعوت کند. بنابراین مراد از سخن پروردگار:

« فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنٰا » این است که تو در منظر و پیش دیدگان مایی و تو را می‌بینیم، به گونه‌ای که هیچ چیز از احوالت بر ما پوشیده نمی‌ماند و از تو غافل نیستیم؛ از این رو، تعلیلِ صبر به این جمله، تأکیدی بر فرمان به شکیبایی و بیانگر شدت و اهمیت این خطاب است.

و گفته شده است: مراد از « فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنٰا » آن است که تو در پناه حفظ و حراست مایی، بنابراین «عین» (چشم) مجاز از حفظ و مراقبت است؛ ولی شاید معنای پیشین با سیاق آیه مناسب‌تر باشد.

دربارهٔ مراد از سخن پروردگار: « حِينَ تَقُومُ » (هنگامی که برمی‌خیزی)، گفته شده است: مراد برخاستن از خواب است؛ و گفته شده: برخاستن از خواب نیمروزی است که همان نماز ظهر باشد؛ و گفته شده: برخاستن از مجلس است؛ و گفته شده: هرگونه برخاستنی است؛ و گفته شده:

مراد برخاستن برای نماز واجب است؛ و گفته شده: برخاستن برای هر نمازی است؛ و گفته شده: مراد، دو رکعت [نافلهٔ] پیش از نماز صبح است؛ که همان‌گونه که طبرسی بیان کرده، در مجموع هفت قول است.

بحث روایی

همچنین از طریق اهل‌سنت در چند روایت آمده است که پیامبر (ص) هرگاه از مجلس خود برمی‌خاست، خدا را تسبیح و حمد می‌گفت و می‌فرمود: این کار، کفارهٔ مجلس است؛ ولی از این روایات برنمی‌آید که در مقام تفسیر آیه باشند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۵ تا ۴۹ با هم

این آیات سوره را پایان می‌بخشند و به پیامبر (ص) فرمان می‌دهند که این تکذیب‌کنندگان را به حال خود واگذارد و کاری به کارشان نداشته باشد، و در برابر حکم پروردگارش شکیبایی ورزد و همراه با ستایش او تسبیح گوید. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۴۸ و ۴۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ » (و هنگامی که برمی‌خیزی، همراه با ستایش پروردگارت او را تسبیح گوی، و پاره‌ای از شب و به هنگام پشت کردن ستارگان [هنگام سحر] نیز او را تسبیح کن). حرف «بـ» در « بِحَمْدِ » برای مصاحبت (همراهی) است؛ یعنی پروردگارت را تسبیح و تنزیه کن در حالی که تسبیحت همراه با ستایش او باشد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴۸ و ۴۹ با هم

در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ » (و چون برمی‌خیزی پروردگارت را با ستایش تسبیح گوی) آمده است: فرمود: برخاستن برای نماز شب است، و دربارهٔ « فَسَبِّحْهُ » (پس تسبیحش گوی) فرمود: همان نماز شب است.

می‌گویم: این معنا در مجمع‌البیان نیز از زراره، حمران و محمد بن مسلم، از امام باقر و امام صادق (ع) روایت شده است.