تفسیر آیهٔ ۵۷ سورهٔ ذاریات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مٰا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَ مٰا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ » (نه از آنان هیچ روزی‌ای می‌خواهم و نه می‌خواهم به من خوراک دهند). «اطعام» به معنای دادنِ غذاست تا چشیده و خورده شود؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ الَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَ يَسْقِينِ» (شعراء: ۷۹؛ و همان که به من غذا می‌دهد و سیرابم می‌کند).

و نیز می‌فرماید: «الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ» (ایلاف: ۴؛ همان که در گرسنگی خوراکشان داد). بنابراین، یادکردنِ اطعام پس از رزق، از قبیل ذکر خاص پس از عام است؛ به جهت توجه ویژه‌ای که به آن وجود دارد، و آن اینکه تغذیه گسترده‌ترین و در عین حال پست‌ترین نیاز انسان و جز اوست، چرا که پیش از آن گرسنگی و در پیِ آن دفع [فضولات] است.

و گفته شده است: مقصود از رزق، روزی دادن به بندگان است و معنا چنین می‌شود: از آنان نمی‌خواهم به بندگانم که خود به آنان روزی می‌دهم، روزی برسانند و نمی‌خواهم که به خودِ من غذا بدهند.

و گفته شده است: مقصود از اطعام، تقدیم غذا به پیشگاه اوست؛ همان‌گونه که بنده به مولای خود و خدمت‌گزار به مخدومش طعام تقدیم می‌کند. در این صورت، مراد از رزق، فراهم‌آوردن اصل روزی، و مراد از اطعام، پیشکش کردنِ آنچه فراهم ساخته‌اند خواهد بود؛ و معنا این است: از آنان روزی‌ای نمی‌خواهم که برایم فراهم آورند تا بدان روزی‌مند شوم، و از آنان نمی‌خواهم آنچه را بدان روزی می‌یابم و می‌خورم پیشکشم کنند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۲ تا ۶۰ با هم

این بخش، پایان سوره است و در آن، سخن به همان مطالب آغاز سوره بازمی‌گردد؛ یعنی انکار رستاخیزِ وعده‌داده‌شده از سوی کافران، روبه‌رو شدنِ آنان با پیامِ رسالت با سخنان گوناگون و متناقض، و سپس بیم دادنِ آنان از روزِ وعده‌داده‌شده. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۷ و ۵۸ با هم

و در «تهذیب الاحکام» به سند خود از سدیر روایت کرده است که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: برای به دست آوردن روزی، چه وظیفه‌ای بر عهدهٔ انسان است؟ فرمود: «إذا فتحت بابك و بسطت بساطك-فقد قضيت ما عليك» (چون درِ [محل کسب] خود را باز کنی و بساطت را پهن نمایی، آنچه بر عهده‌ات بوده انجام داده‌ای).