تفسیر آیهٔ ۲۰ سورهٔ ذاریات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ فِي الْأَرْضِ آيٰاتٌ لِلْمُوقِنِينَ » (و در زمین نشانه‌هایی برای اهل یقین است). نتیجه‌گیری‌ای که در پایان این آیات آمده است، یعنی در این سخن او که: « فَفِرُّوا إِلَي اللّٰهِ -إلي أن قال- وَ لاٰ تَجْعَلُوا مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ » (پس به‌سوی خدا بگریزید... -تا آنجا که فرمود- و در کنار خدا معبودی دیگر قرار ندهید)، گواهی می‌دهد که آوردن این آیات و نشانه‌ها برای اثبات یگانگی خدای متعال در پروردگاری است، نه برای اثبات اصل وجود او یا پایان‌یافتنِ آفرینش به او و مانند آن.

در این آیه به شگفتی‌های نشانه‌هایی اشاره شده است که در زمین قرار دارد؛ نشانه‌هایی که بر یکپارچگی تدبیر دلالت دارند و این یکپارچگی خود برخاسته از یگانگی مدبّر آن است: از خشکی و دریا گرفته تا کوه‌ها، تپه‌ها، چشمه‌ها، رودها، معدن‌ها و منافع به‌هم‌پیوسته و هماهنگِ آن‌ها، که گیاهان و جانورانِ روی زمین در نظامی یگانه و پیوسته و بدون هیچ تصادف و اتفاقی از آن‌ها بهره‌مند می‌شوند؛ نظامی که نشانه‌های توانایی، دانش و حکمت بر آن آشکار است و دلالت دارد بر اینکه آفرینشِ این پدیده‌ها و تدبیر امورشان به آفریدگاری مدبّر، توانا، دانا و حکیم می‌رسد.

بنابراین، به هر سوی از سویه‌های زمین که رو شود و به هر جهت از جهت‌های تدبیر فراگیر و جاری در آن نگریسته شود، نشانه‌ای روشن و برهانی درخشان بر یگانگی پروردگار بی‌شریکِ آن است؛ نشانه‌ای که در آن، حقیقت برای اهل یقین آشکار می‌گردد؛ پس در زمین نشانه‌هایی برای اهل یقین است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۰ و ۲۱ با هم

«وَ كَذٰلِكَ نُرِي إِبْرٰاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ» (انعام: ۷۵: «و این‌گونه باطن و ملکوت آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم نشان می‌دادیم تا از اهل یقین باشد»).