تفسیر آیهٔ ۶۳ سورهٔ مائده

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

«لَوْ لاٰ يَنْهٰاهُمُ الرَّبّٰانِيُّونَ وَ الْأَحْبٰارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مٰا كٰانُوا يَصْنَعُونَ» (چرا عالمان ربّانی و دانشمندانِ دین، آنان را از گفتار گناه‌آلود و خوردن مال حرام بازنمی‌دارند؟ به راستی چه بد است آنچه همواره مرتکب می‌شدند!).

بحث روایی

و در کتاب «کافی» به سند خود از ابوبصیر، از عمر بن ریاح از امام باقر(ع) روایت شده است که گفت:

به آن حضرت عرض کردم: «به من خبر رسیده که شما می‌فرمایید هر کس بر خلاف سنّت طلاق دهد، طلاقش را هیچ و بی‌اعتبار می‌دانید؟» امام باقر(ع) فرمودند: «این سخنِ من نیست، بلکه خداوند عزّوجلّ چنین می‌فرماید. آگاه باشید، به خدا سوگند اگر ما به ستم و نادرستی به شما فتوا می‌دادیم، بی‌تردید از خودِ شما بدتر بودیم؛ خداوند می‌فرماید: «لَوْ لاٰ يَنْهٰاهُمُ الرَّبّٰانِيُّونَ وَ الْأَحْبٰارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ» (چرا دانشمندان خداشناس و عالمان یهود، آنان را از گفتار گناه‌آلود و مالِ حرام خوردن بازنمی‌دارند؟ [مائده: ۶۳]).»

و در «تفسیر عیاشی» از ابوبصیر روایت شده است که گفت: به امام صادق(ع) عرض کردم: عمر بن ریاح گمان برده است که شما فرموده‌اید: هیچ طلاقی جز با دو شاهد عادل واقع نمی‌شود؟ امام فرمودند: «من این سخن را نگفته‌ام، بلکه خدای تبارک و تعالی می‌فرماید. هان! به خدا سوگند اگر ما بر اساس ستم به شما فتوا می‌دادیم، قطعاً از خود شما بدتر بودیم! خداوند می‌فرماید: «لَوْ لاٰ يَنْهٰاهُمُ الرَّبّٰانِيُّونَ وَ الْأَحْبٰارُ » (چرا دانشمندان خداشناس و عالمان یهود آنان را بازنمی‌دارند؟ [مائده: ۶۳]).»

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶۲ و ۶۳ با هم

و چه بسا ممکن است از این سخن خداوند: «عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ » (از گفتار گناه‌آلودشان و حرام‌خواری‌شان)، در تطبیق با آیهٔ پیشین: «يُسٰارِعُونَ فِي الْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ » (در گناه و دشمنی و حرام‌خواری شتاب می‌ورزند)—از آن جهت که در آیهٔ دوم واژهٔ «عدوان» نیامده است—چنین استفاده شود که «اثم» (گناه) و «عدوان» (تجاوز) یک چیز است، و آن همان تجاوز از حدود خدای پاک و منزه در گفتار است، در برابر گناه کرداری که نمونه‌اش خوردن مال حرام توسط آنان است.