تفسیر آیهٔ ۶۱ سورهٔ مائده

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِذٰا جٰاؤُكُمْ قٰالُوا آمَنّٰا وَ قَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ وَ هُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ » (إلی آخر الآیه) (و چون نزد شما می‌آیند، می‌گویند: ایمان آوردیم؛ در حالی که با کفر وارد شده‌اند و با همان هم بیرون رفته‌اند... تا آخر آیه). خدای متعال در اینجا به دوروییِ دل‌های آنان و پنهان داشتنِ آنچه خدای پاک و منزه بدان خشنود نیست به هنگام دیدار با مؤمنان اشاره می‌کند و می‌فرماید: چون نزد شما می‌آیند می‌گویند ایمان آوردیم؛ یعنی به زبان تظاهر به ایمان می‌کنند، در حالی که با همان کفر نزد شما آمده‌اند و با همان کفر هم از نزدتان بیرون رفته‌اند؛ به این معنا که هنگام ورود و خروج، یک حالِ ثابت داشته‌اند که همان کفر است و دگرگون نشده است و فقط ایمان را در ظاهر نشان می‌دهند؛ در حالی که خداوند به آنچه پیش‌تر از نیرنگ و پیمان‌شکنی پنهان می‌کردند، کاملاً آگاه است.

بنابراین سخن خداوند: «وَ قَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ وَ هُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ » (در حالی که با کفر وارد شده‌اند و با همان هم بیرون رفته‌اند) به معنای این سخنِ ماست که بگوییم: «حالِ آنان در کفر تغییری نکرده است»؛ و ضمیر در عبارت «هُمْ قَدْ خَرَجُوا » (خودِ آنان بیرون رفتند) برای تأکید، و برای نمایاندنِ تمایز و برجستگیِ آنان در این کار و پایدار نشان‌دادنِ کفر در وجودشان آورده شده است.

و گاه گفته شده که معنا این است: آنان در حالات گوناگونِ کفر دست‌به‌دست می‌شوند و از حالی به حال دیگر درمی‌آیند.

بحث روایی

در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال: «وَ إِذَا جَاءُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا الآية» (و هنگامی که نزد شما می‌آیند، می‌گویند: ایمان آوردیم... تا آخر آیه؛ مائده: ۶۱) آمده است: دربارهٔ عبدالله بن اُبَیّ نازل شد، آن زمان که اسلام را آشکار ساخت در حالی که با کفر وارد شده بودند.

می‌گویم: ظاهر سیاق آیات نشان می‌دهد که این آیه دربارهٔ اهل کتاب نازل شده است نه منافقان، مگر آنکه این آیه به‌تنهایی فرود آمده باشد.

و در همان کتاب، دربارهٔ سخن خدای متعال: «وَ هُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ الآية» (در حالی که با همان حال بیرون رفتند...؛ مائده: ۶۱) آمده است: فرمود: با همان کفر از ایمان بیرون رفتند.