تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ فتح

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ بُكْرَهً وَ أَصِيلاً »؛ (تا به خدا و پیامبرش ایمان آورید و او را یاری کنید و بزرگش بدارید و بامدادان و شامگاهان او را به پاکی بستایید). قرائت مشهور، خواندنِ این چهار فعل به صورت مخاطب (با حرف «ت») است؛ امّا ابن‌کثیر و ابوعمرو هر چهار فعل را به صورت غایب (با حرف «ی»، یعنی «لیؤمنوا...») خوانده‌اند که با توجّه به سیاق کلام، قرائت آنان ترجیح دارد.

به هر حال، حرف «لام» در « لِتُؤْمِنُوا » برای تعلیل (بیان علّت و هدف) است؛ یعنی: ما تو را با چنین ویژگی‌هایی فرستادیم تا به خدا و فرستاده‌اش ایمان بیاورید.

«التعزیر» بنا بر آنچه گفته شده به معنای یاری کردن و «التوقیر» به معنای بزرگداشت و تعظیم است، چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «مٰا لَكُمْ لاٰ تَرْجُونَ لِلّٰهِ وَقٰاراً» (نوح: ۱۳: «شما را چه شده است که برای خدا احترامی قائل نیستید؟!»). ظاهر این است که تمام ضمیرها در « تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ » به خدای متعال بازمی‌گردد و معنای آیه چنین است: ما تو را با این اوصاف فرستادیم تا به خدا و پیامبرش ایمان بیاورند و خدای متعال را با دست و زبانشان یاری کنند و او را بزرگ بدارند و او را تسبیح گویند — که همان نماز است — بامدادان و شامگاهان، یعنی صبح و عصر.

برخی گفته‌اند: دو ضمیر در « تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ » به پیامبر (ص) برمی‌گردد و ضمیر « تُسَبِّحُوهُ » به خدای متعال، امّا آنچه این نظر را سست می‌کند، این است که مستلزم ناسازگاری و پراکندگی در مراجع ضمیرهای پشت‌سرهم و پیوسته می‌شود.

بحث روایی

در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌عدی، ابن‌مردویه، خطیب، و ابن‌عساکر در تاریخ خود از جابر بن عبدالله روایت کرده‌اند که گفت: هنگامی که این آیه یعنی « وَ تُعَزِّرُوهُ » (و او را یاری کنید) بر پیامبر خدا (ص) نازل شد، پیامبر (ص) به اصحاب خود فرمود: «مقصود از آن چیست؟» گفتند: خدا و پیامبرش داناترند. فرمود: «یعنی او را یاری کنید».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸ تا ۱۰ با هم

این بخش، فصلِ دوم از آیه‌های این سوره است که در آن، خدای سبحان پیامبرش (ص) را با بزرگداشت و احترامی ویژه معرفی می‌کند، مبنی بر اینکه او را گواه، نویدبخش و بیم‌رسان فرستاده است؛ طاعتِ او طاعتِ خدا و بیعت با او بیعت با خداست. بخش نخست، منّت‌گذاریِ خدای متعال بر پیامبرش به سبب فتح، آمرزش، اتمام نعمت، هدایت و نصرت بود؛ و نیز بر مؤمنان به سبب فرود آوردن آرامش در دل‌هایشان و ورود به بهشت، و هشدار به مشرکان و منافقان با خشم، لعنت و آتش دوزخ.