تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ محمد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمٰالَهُمْ » (و کسانی که کفر ورزیدند، نگونساری بر آنان باد و [خدا] اعمالشان را تباه و بی‌اثر ساخت). یاد کردن از آنچه بر سر کافران می‌آید، در پیِ ذکر آنچه با مؤمنانِ یاری‌رسانِ خدا انجام می‌شود، برای آن است که حال این گروه با حال آن گروه سنجیده و مقایسه شود.

«تعس» به معنای با صورت بر زمین افتادنِ انسان و ماندن بر همان حال است، و نقطهٔ مقابل آن «انتعاش» است که برخاستن پس از افتادن با صورت می‌باشد. پس این سخن خدای متعال: « فَتَعْساً لَهُمْ » یعنی سرنگون و نگونسار شوند؛ و این کلامی است که در پیِ آن نفرینی بر ضد آنان آمده است، مانند فرمودهٔ او: «قٰاتَلَهُمُ اللّٰهُ أَنّٰي يُؤْفَكُونَ» (خدا آنان را بکشد! چگونه [از حق] برگردانده می‌شوند؟) (توبه: ۳۰) و: «قُتِلَ الْإِنْسٰانُ مٰا أَكْفَرَهُ» (مرگ بر انسان، چه ناسپاس است!) (عبس: ۱۷). و نیز ممکن است [این جمله] از باب کنایه، خبری از سرنگونیِ آنان و بی‌اثر شدن تلاش‌هایشان باشد؛ چرا که انسان هنگامی که با صورت بر زمین افتاده است، در ناتوان‌ترین حالت ممکن قرار دارد.