تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ محمد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بٰالَهُمْ » (به زودی آنان را هدایت می‌کند و حال و کارشان را سامان می‌بخشد). ضمیر به کشته‌شدگان در راه خدا برمی‌گردد؛ از این رو این آیه و آیهٔ پس از آن، برای بیان وضعیت آنان پس از شهادت است؛ یعنی خداوند به زودی آنان را به جایگاه‌های سعادت و کرامت رهنمون می‌شود و با آمرزش و درگذشتن از گناهانشان حالشان را نیکو می‌سازد، تا شایستهٔ ورود به بهشت شوند.

و هرگاه این آیه در کنار این کلام خدای متعال قرار گیرد: «وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللّٰهِ أَمْوٰاتاً بَلْ أَحْيٰاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ» (و هرگز مپندار کسانی که در راه خدا کشته شده‌اند مرده‌اند، بلکه نزد پروردگارشان زنده‌اند؛ آل‌عمران: ۱۶۹)، روشن می‌شود که مراد از سامان دادن به حال آنان، زنده ساختنشان به حیاتی است که با آن و با کنار رفتن پرده‌ها، شایستگیِ حضور نزد پروردگارشان را پیدا می‌کنند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵ و ۶ با هم

و در مجمع‌البیان گفته است: دلیل تکرارِ فرمودهٔ خدا: « بٰالَهُمْ » (حال و کارشان را) آن است که مراد از اولی این است که حالشان را در دین و دنیا اصلاح کرد، و مراد از دومی این است که حالشان را در نعمت‌های آخرت سامان می‌بخشد؛ پس اولی سبب نعمت است و دومی خودِ نعمت. [پایان سخن او]. و تفاوت میان معنایی که وی بیان کرده با آنچه ما پیش‌تر آوردیم، به این فرمودهٔ [خداوند] بازمی‌گردد. کلام خدای متعال: « وَ يُصْلِحُ بٰالَهُمْ » (و کارشان را سامان می‌بخشد)، بنا بر آنچه ما بیان کردیم، به‌منزلهٔ عطف تفسیری برای عبارت « سَيَهْدِيهِمْ » (آنان را هدایت خواهد کرد) است، نه بر اساس آنچه صاحب مجمع‌البیان گفت؛ و عبارت بعدی یعنی « وَ يُدْخِلُهُمُ الْجَنَّهَ » (و آنان را به بهشت درمی‌آورد)، بر اساس نظر او، همچون عطف تفسیری است برای کلامِ:

« وَ يُصْلِحُ بٰالَهُمْ » (و کارشان را سامان می‌بخشد)، نه بر پایه‌ای که ما بیان کردیم.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴ تا ۶ با هم

می‌گویم: پیش‌تر دانستی که این آیه عام است و سیاقِ زمانِ آینده در عبارت: «سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بٰالَهُمْ» (به‌زودی هدایتشان خواهد کرد و کارشان را سامان خواهد بخشید) تا آخر، تنها با عام بودنِ آیه و اینکه سخن برای بیان یک قاعدهٔ کلی آمده است، سازگاری دارد.