تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ محمد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زٰادَهُمْ هُديً وَ آتٰاهُمْ تَقْوٰاهُمْ » (و کسانی که هدایت یافته‌اند، خدا بر هدایتشان می‌افزاید و پرهیزگاری‌شان را به آنان عطا می‌کند). تقابل آشکار میان این آیه و آیهٔ گذشته نشان می‌دهد که مراد از هدایت‌یافتگی، نقطهٔ مقابلِ گمراهیِ همراه با مهر نهادن بر دل‌هاست؛ یعنی تسلیم شدن در برابر آنچه فطرت پاک بدان رهنمون می‌شود و پیروی از حق. و افزوده شدنِ هدایتشان از سوی خدای پاک و منزه، بالا بردن درجات ایمان آنان است؛ و پیش‌تر گذشت که هدایت و ایمان مراتب گوناگونی دارند. همچنین مراد از تقوا، نقطهٔ مقابلِ پیروی از هواهای نفسانی است، که همان پرهیز از حرام‌های خدا و دوری گزیدن از ارتکاب گناهان است.

از این بیان روشن می‌شود که فزونیِ هدایت، به کامل کردنِ آنان در جنبهٔ علم بازمی‌گردد و بخشیدنِ تقوا، به کمال بخشیدن به آنان در جنبهٔ عمل؛ و نیز از راه تقابل آشکار می‌شود که مهر نهاده شدن بر دل‌ها به محروم ماندنشان از کمال علم برمی‌گردد و پیروی از هواهای نفسانی، به نبودِ عمل شایسته و محرومیت از آن مربوط است. این نکته با آنچه پیش‌تر گفتیم که پیروی از هواهای نفس نسبت به مهر نهادن بر دل‌ها به‌منزلهٔ عطف تفسیر است، هیچ ناسازگاری ندارد.