تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ احقاف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أُولٰئِكَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ مٰا عَمِلُوا وَ نَتَجٰاوَزُ عَنْ سَيِّئٰاتِهِمْ فِي أَصْحٰابِ الْجَنَّهِ » (آنان کسانی هستند که بهترین کارهایی را که انجام داده‌اند از ایشان می‌پذیریم و از بدی‌هایشان در میان اهل بهشت درمی‌گذریم...). «تقبّل» رساتر و بلیغ‌تر از «قبول» است. مقصود از «بهترین کارهایی که کرده‌اند»، طاعت‌های آنان اعم از واجبات و مستحبات است؛ زیرا تنها همین‌ها پذیرفته و مورد تقبّل واقع می‌شوند، و اما کارهای مباح، هرچند دارای نیکویی باشند، مورد تقبّل نیستند. این نکته در مجمع‌البیان آمده و تفسیری نیکوست؛ و مقابلهٔ تقبّلِ بهترین اعمال با گذشت از بدی‌ها نیز آن را تأیید می‌کند؛ گویی گفته شده است: کارهای آنان یا طاعت است (شامل واجبات و مستحبات) که بهترین کارهایشان است و ما آن را می‌پذیریم، و یا بدی‌هاست که از آن‌ها درمی‌گذریم، و آنچه نه طاعت است و نه کار نیک، در شأن پذیرش یا عدم پذیرش نیست.

و عبارت « فِي أَصْحٰابِ الْجَنَّهِ » (در میان اهل بهشت)، متعلق به « نَتَجٰاوَزُ » (درمی‌گذریم) است؛ یعنی: از بدی‌های آنان، در شمار کسانی از اهل بهشت که از بدی‌هایشان درمی‌گذریم، چشم‌پوشی می‌کنیم؛ بنابراین، این عبارت حال است از ضمیر « عَنْهُمْ ».

و این سخن که: « وَعْدَ الصِّدْقِ الَّذِي كٰانُوا يُوعَدُونَ » (همان وعدهٔ راستی که بدان وعده داده می‌شدند)، یعنی خداوند با این کلام، به آنان همان وعدهٔ راستینی را می‌دهد که تا این زمان به زبان پیامبران و رسولان وعده داده می‌شدند؛ یا معنایش این است که خداوند با این پذیرش و گذشت، در روز قیامت همان وعدهٔ راستی را برایشان محقق می‌سازد که در دنیا به آن وعده داده می‌شدند.