تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ دخان

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۴ و ۳۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ هٰؤُلاٰءِ لَيَقُولُونَ إِنْ هِيَ إِلاّٰ مَوْتَتُنَا الْأُوليٰ وَ مٰا نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ » (همانا اینان می‌گویند: [فرجام ما] جز همین مرگ نخستین‌مان نیست و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد)؛ این بیان، بازگشتی است به آغاز کلام در آیهٔ « بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ يَلْعَبُونَ » [دخان: ۹] (بلکه آنان در تردیدند و بازی می‌کنند). اشاره با «هٰؤُلاءِ» (اینان)، به قریش و دیگر عرب‌های بت‌پرستی است که هم‌مسلک آنان بوده و معاد را منکرند. سخنشان که « إِنْ هِيَ إِلاّٰ مَوْتَتُنَا الْأُوليٰ » (جز همان مرگ نخستین ما نیست)، با آن نفی زندگی پس از مرگ را اراده کرده‌اند که لازمهٔ نفی معاد است؛ به دلیل سخن پس از آن که گفتند: « وَ مٰا نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ »، یعنی: ما برانگیخته نخواهیم شد. در کشاف آمده است: گفته می‌شود «أنشر الله الموتي و نشرهم إذا بعثهم» (خداوند مردگان را برانگیخت و زنده کرد، آن‌گاه که آنان را مبعوث فرماید). پایان نقل.